Το κάνουμε όταν νυστάζουμε, όταν βαριόμαστε, μόλις ξυπνήσουμε ή ακόμη και όταν βλέπουμε κάποιον άλλον να το κάνει. Το χασμουρητό είναι μία από τις πιο κοινές ανθρώπινες συμπεριφορές και, παρότι φαίνεται απλή, η επιστήμη δεν έχει ακόμη μία οριστική απάντηση για το γιατί υπάρχει.
Δεν χασμουριόμαστε επειδή «μας λείπει οξυγόνο»
Μία από τις πιο διαδεδομένες εξηγήσεις ήταν ότι το χασμουρητό βοηθά το σώμα να πάρει περισσότερο οξυγόνο και να αποβάλει διοξείδιο του άνθρακα.
Η συγκεκριμένη θεωρία, όμως, δεν υποστηρίχθηκε από πειραματικά δεδομένα. Σε κλασική μελέτη, ερευνητές μεταβάλλοντας τα επίπεδα οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα που ανέπνεαν οι συμμετέχοντες δεν διαπίστωσαν την αναμενόμενη επίδραση στη συχνότητα του χασμουρητού.
Άρα το χασμουρητό δεν φαίνεται να λειτουργεί απλώς ως μια «έξτρα ανάσα» όταν ο οργανισμός χρειάζεται οξυγόνο.
Τότε γιατί το κάνουμε;
Μία ισχυρή γραμμή έρευνας συνδέει το χασμουρητό με τις μεταβάσεις της κατάστασης εγρήγορσης. Γι’ αυτό εμφανίζεται συχνά όταν ξυπνάμε, πριν κοιμηθούμε, όταν είμαστε κουρασμένοι ή σε περιόδους μειωμένης διέγερσης.
Υπάρχει επίσης η λεγόμενη θεωρία της θερμορύθμισης του εγκεφάλου. Σύμφωνα με αυτήν, οι κινήσεις που συνοδεύουν ένα χασμουρητό και η βαθιά εισπνοή ενδέχεται να συμβάλλουν σε μηχανισμούς που επηρεάζουν τη θερμοκρασία του εγκεφάλου. Υπάρχουν πειραματικά ευρήματα που στηρίζουν αυτή την υπόθεση, αλλά δεν αποτελεί οριστική εξήγηση για κάθε περίπτωση χασμουρητού.
Με απλά λόγια, γνωρίζουμε αρκετά για το πότε χασμουριόμαστε, αλλά το ακριβές γιατί παραμένει αντικείμενο επιστημονικής συζήτησης.
Γιατί «κολλάει» το χασμουρητό;
Ακόμη πιο περίεργο είναι το λεγόμενο μεταδοτικό χασμουρητό.
Αρκεί να δούμε κάποιον να χασμουριέται — ή μερικές φορές ακόμη και να διαβάσουμε ή να σκεφτούμε το χασμουρητό — για να αισθανθούμε την ίδια παρόρμηση.
Το φαινόμενο έχει μελετηθεί ως μορφή κοινωνικής και νευροβιολογικής αντίδρασης. Έχει επίσης διερευνηθεί πιθανή σχέση του με την ενσυναίσθηση και τους κοινωνικούς δεσμούς, όμως η εικόνα είναι πιο σύνθετη από την απλή εξήγηση ότι «όσο περισσότερη ενσυναίσθηση έχει κάποιος, τόσο περισσότερο χασμουριέται».
Μάλιστα, δεν αντιδρούν όλοι οι άνθρωποι το ίδιο στο χασμουρητό των άλλων.
Και δεν είμαστε οι μόνοι
Το χασμουρητό δεν αποτελεί αποκλειστικά ανθρώπινη συμπεριφορά. Έχει παρατηρηθεί σε πολλά σπονδυλωτά, ενώ μορφές μεταδοτικού χασμουρητού έχουν καταγραφεί και σε ορισμένα κοινωνικά είδη ζώων.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον για τους επιστήμονες, επειδή υποδηλώνει ότι το χασμουρητό είναι μια πολύ παλαιότερη βιολογική συμπεριφορά από τον άνθρωπο.
Science in 60 Seconds
Γιατί, λοιπόν, χασμουριόμαστε;
Η πιο ακριβής απάντηση είναι: δεν γνωρίζουμε ακόμη έναν μοναδικό λόγο.
Το χασμουρητό φαίνεται να συνδέεται με την εγρήγορση και τις αλλαγές κατάστασης του οργανισμού, ενώ έχει προταθεί και πιθανός ρόλος στη θερμορύθμιση του εγκεφάλου. Το μεταδοτικό χασμουρητό, από την άλλη, φαίνεται να έχει και κοινωνική διάσταση.
Και αν χασμουρήθηκες έστω μία φορά διαβάζοντας αυτό το άρθρο… μόλις βίωσες το πιο παράξενο κομμάτι του θέματος στην πράξη.
