Ένα εντυπωσιακό και δύσκολο να παρατηρηθεί ατμοσφαιρικό φαινόμενο καταγράφηκε στον ουρανό της Κύπρου, με Red Sprites να γίνονται ορατά από τη Λευκωσία.
Την εικόνα κατέγραψε πολίτης, ο οποίος δημοσίευσε το σχετικό στιγμιότυπο στην ομάδα «Καιρόφιλοι Κύπρου», αποτυπώνοντας τις χαρακτηριστικές κόκκινες λάμψεις ψηλά στον νυχτερινό ουρανό.
Τι είναι όμως τα Red Sprites και γιατί εμφανίζονται;
Τα Red Sprites, ή απλώς sprites, ανήκουν στα λεγόμενα Παροδικά Φωτεινά Φαινόμενα (Transient Luminous Events – TLEs). Πρόκειται για πολύ σύντομες ηλεκτρικές εκκενώσεις που εμφανίζονται πολύ ψηλότερα από τις συνηθισμένες αστραπές και πάνω από ισχυρές καταιγίδες.
Σε αντίθεση με έναν κεραυνό που βλέπουμε μέσα ή κάτω από τα σύννεφα, τα sprites μπορούν να εμφανιστούν σε ύψη περίπου 50 έως 90 χιλιομέτρων, δηλαδή στη μεσόσφαιρα και κοντά στα κατώτερα όρια της ιονόσφαιρας.
Γιατί έχουν κόκκινο χρώμα;
Το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα τους συνδέεται με τη διέγερση μορίων αζώτου στην ανώτερη ατμόσφαιρα από ισχυρά ηλεκτρικά πεδία που δημιουργούνται μετά από έντονη κεραυνική δραστηριότητα.
Η εμφάνισή τους μπορεί να είναι πραγματικά παράξενη. Άλλοτε μοιάζουν με κόκκινες στήλες, άλλοτε με «καρότα», ενώ ορισμένα θυμίζουν τεράστιες μέδουσες με φωτεινά πλοκάμια. Μπορούν επίσης να εμφανιστούν μεμονωμένα ή σε ομάδες.
Παρά το εντυπωσιακό τους μέγεθος, είναι εξαιρετικά σύντομα. Πολλά διαρκούν μόλις μερικά χιλιοστά του δευτερολέπτου, γεγονός που εξηγεί γιατί είναι δύσκολο να γίνουν αντιληπτά με γυμνό μάτι και ακόμη δυσκολότερο να φωτογραφηθούν.
Πότε εμφανίζονται;
Τα Red Sprites συνδέονται με ισχυρές καταιγίδες και έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα. Εμφανίζονται πάνω από τα νέφη της καταιγίδας, συνήθως αμέσως μετά από ισχυρές κεραυνικές εκκενώσεις. Ιδιαίτερα συχνά έχουν συνδεθεί με ισχυρούς θετικούς κεραυνούς από νέφος προς έδαφος.
Ένα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο παρατηρητής δεν χρειάζεται να βρίσκεται κάτω από την καταιγίδα. Αντιθέτως, τα sprites μπορούν να φωτογραφηθούν καλύτερα από μεγάλη απόσταση, όταν υπάρχει καθαρή θέα προς τον ορίζοντα και προς τον ουρανό πάνω από μια μακρινή καταιγίδα. Η NASA αναφέρει ότι οι επίγειες παρατηρήσεις μπορούν να γίνονται ακόμη και από αποστάσεις δεκάδων ή εκατοντάδων χιλιομέτρων.
Αυτό σημαίνει ότι η καταγραφή τους από τη Λευκωσία δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η καταιγίδα που τα προκάλεσε βρισκόταν πάνω από την πρωτεύουσα. Για τον ακριβή εντοπισμό της καταιγίδας θα χρειαζόταν συσχέτιση της ώρας και της κατεύθυνσης της λήψης με μετεωρολογικά και κεραυνικά δεδομένα.
Ένα φαινόμενο που ανακαλύφθηκε φωτογραφικά μόλις το 1989
Παρότι υπήρχαν αναφορές για παράξενες λάμψεις πάνω από καταιγίδες πολύ παλαιότερα, η πρώτη αξιόπιστη καταγραφή sprite με κάμερα έγινε το 1989, μάλιστα κατά τύχη, όταν ερευνητές δοκίμαζαν μια κάμερα χαμηλού φωτισμού.
Έκτοτε τα Red Sprites έχουν καταγραφεί από το έδαφος, αεροσκάφη αλλά και από αστροναύτες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Παρά τη σημαντική πρόοδο στην έρευνά τους, η NASA σημειώνει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα γύρω από τον ακριβή τρόπο δημιουργίας και συμπεριφοράς τους.
Η καταγραφή που δημοσιεύτηκε στην ομάδα «Καιρόφιλοι Κύπρου» αποτελεί έτσι ένα εντυπωσιακό στιγμιότυπο ενός φαινομένου που διαρκεί ελάχιστα, συμβαίνει δεκάδες χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης και πολλές φορές περνά απαρατήρητο από όσους βρίσκονται στο έδαφος.
Φωτογραφία: George Paraskevaides «Καιρόφιλοι Κύπρου»
