Μια αύξηση κινδύνου κατά 50% ακούγεται μεγάλη. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει, χρειάζεται να γνωρίζουμε από ποιο επίπεδο ξεκινά. Αν ένα περιστατικό είναι σπάνιο, η ίδια σχετική αύξηση μπορεί να προσθέτει λίγες περιπτώσεις. Αν είναι συχνό, μπορεί να αντιστοιχεί σε πολύ περισσότερες.
Η διαφορά ανάμεσα στον σχετικό και στον απόλυτο κίνδυνο εμφανίζεται συχνά στην παρουσίαση επιστημονικών μελετών. Ο σχετικός κίνδυνος συγκρίνει δύο ομάδες. Ο απόλυτος περιγράφει την πιθανότητα ενός συμβάντος σε συγκεκριμένο πληθυσμό και χρονικό διάστημα.
Δύο υποθετικά παραδείγματα
Ας υποθέσουμε ότι, μέσα σε ένα έτος, εμφανίζονται δύο περιστατικά ανά 1.000 ανθρώπους σε μια ομάδα και τρία ανά 1.000 σε μια δεύτερη. Η σχετική αύξηση είναι 50%, επειδή το τρία είναι μιάμιση φορά το δύο. Η απόλυτη διαφορά είναι ένα επιπλέον περιστατικό ανά 1.000 ανθρώπους, δηλαδή 0,1 ποσοστιαία μονάδα.
Σε ένα δεύτερο, επίσης υποθετικό παράδειγμα, η συχνότητα ανεβαίνει από 200 σε 300 περιστατικά ανά 1.000 ανθρώπους. Η σχετική αύξηση παραμένει 50%. Η απόλυτη διαφορά, όμως, είναι 100 περιστατικά ανά 1.000, δηλαδή δέκα ποσοστιαίες μονάδες.
Οι αριθμοί δεν περιγράφουν πραγματική νόσο ή αποτέλεσμα μελέτης. Δείχνουν γιατί ένα ποσοστό χωρίς τον αρχικό κίνδυνο αφήνει σημαντικό μέρος της πληροφορίας έξω από την εικόνα.
Χρειάζεται επίσης να είναι σαφές ποιο γεγονός μετρήθηκε. Η διάγνωση μιας νόσου, η νοσηλεία και ο θάνατος από αυτήν είναι διαφορετικά αποτελέσματα. Μια μεταβολή στο ένα δεν επιτρέπεται να παρουσιαστεί σαν ισόποση μεταβολή στα υπόλοιπα. Η λέξη «κίνδυνος» αποκτά συγκεκριμένο νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από το γεγονός στο οποίο αναφέρεται.
Το χρονικό διάστημα είναι μέρος του αριθμού
Η πιθανότητα ενός γεγονότος σε έναν χρόνο δεν συγκρίνεται απευθείας με την πιθανότητά του σε δέκα χρόνια ή σε όλη τη ζωή. Χρειάζεται επίσης να γνωρίζουμε ποιοι συμμετείχαν: η ηλικία, το ιστορικό και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν τον αρχικό κίνδυνο.
Αντίστοιχη προσοχή απαιτεί μια αναφερόμενη μείωση. Η «μείωση κατά 20%» δεν σημαίνει αναγκαστικά είκοσι λιγότερα περιστατικά ανά εκατό ανθρώπους. Μπορεί να είναι σχετική μείωση ενός ήδη μικρού ποσοστού. Οι ποσοστιαίες μονάδες και οι ποσοστιαίες μεταβολές απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις.
Υπάρχει ακόμη η αβεβαιότητα της εκτίμησης. Μια μελέτη βασίζεται σε δείγμα και όχι σε όλους τους πιθανούς ανθρώπους. Το εύρος αβεβαιότητας, ο αριθμός των συμβάντων και ο σχεδιασμός της βοηθούν να εκτιμηθεί πόσο σταθερό είναι το εύρημα.
Για τον αναγνώστη, μια κατανοητή παρουσίαση χρειάζεται και τα δύο μεγέθη: πόσο διαφέρουν οι ομάδες και πόσα περιστατικά αντιστοιχούν στην καθεμία, μέσα στο ίδιο χρονικό διάστημα. Ετσι ο εντυπωσιακός αριθμός αποκτά το πραγματικό του μέτρο.
Της Ολοίβιας
