Παρά την πρόοδο στις θεραπείες και την αντιμετώπιση, ο ιός HIV και η νόσος AIDS εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση για την υγεία σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία δείχνουν αύξηση θανάτων, καθυστερημένες διαγνώσεις και μια «κρυφή κρίση» που υπονομεύει τους στόχους για εξάλειψη της νόσου ως απειλής μέχρι το 2030.
Από την αρχή της πανδημίας του HIV τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί δεκάδες εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως, και περίπου 40,8 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με τον ιό HIV στον κόσμο το 2024. Από αυτούς, το 77% λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία και το 73% καταφέρνει να έχει κατασταλμένο ιικό φορτίο – γεγονός που μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης και επιπλοκών. Ωστόσο, η πρόοδος έχει σταματήσει και οι στόχοι πρόληψης βρίσκονται υπό πίεση.
Ευρώπη: καμπανάκι για καθυστερημένες διαγνώσεις και αυξημένη θνησιμότητα
Τα πρόσφατα δεδομένα επιδημιολογικής επιτήρησης για το 2024, που δημοσιεύτηκαν ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του AIDS 2025, αποκαλύπτουν μια ανησυχητική εικόνα στην Ευρώπη. Στην περιοχή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη (53 χώρες), καταγράφηκαν 105.922 νέες διαγνώσεις HIV – αριθμός που δείχνει μια μικρή μείωση σε σχέση με το 2023, αλλά συνοδεύεται από σοβαρές ελλείψεις σε έγκαιρο εντοπισμό των κρουσμάτων.
Περίπου το 54% των διαγνώσεων στην ευρωπαϊκή περιφέρεια ήταν καθυστερημένες, δηλαδή έγιναν όταν η λοίμωξη είχε ήδη προχωρήσει και το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου ήταν ήδη σε χειρότερη κατάσταση. Αυτή η «καθυστερημένη διάγνωση» συνδέεται με μεγαλύτερη νοσηρότητα, αυξημένο κίνδυνο εξέλιξης σε AIDS και υψηλότερη θνησιμότητα.
Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EU/EEA), τα 24.164 νέα περιστατικά HIV αντιστοιχούν σε 5,3 διαγνώσεις ανά 100.000 πληθυσμό, μια μικρή μείωση σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, αλλά αποτυπώνουν την ανάγκη για ενισχυμένο έλεγχο, ευαισθητοποίηση και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Επιπλέον, η μετάδοση του ιού παραμένει υψηλή σε ομάδες με μεγαλύτερο κίνδυνο: η σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών αποτελεί την κύρια οδό μετάδοσης στην ΕΕ/EEA, ενώ οι διαγνώσεις με διαφορετικούς τρόπους μετάδοσης (η σεξουαλική επαφή γενικά, οι χρήστες ενέσιμων ουσιών κ.ά.) διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή.
Η Κύπρος παρουσιάζει χαμηλό ποσοστό HIV λοίμωξης, το οποίο υπολογίζεται στο 0.1% ανάμεσα στον ενήλικα πληθυσμό μεταξύ 20 και 64 ετών. Με βάση τα κριτήρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ), το ποσοστό αυτό κατατάσσει τη Κύπρο ανάμεσα στις χώρες χαμηλής συχνότητας για το HIV / AIDS
Στην Ελλάδα, τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι παραμένει μια σταθερή αλλά σημαντική επιδημιολογική επιβάρυνση. Μέχρι το 2025, έχουν διαγνωστεί 21.815 περιπτώσεις HIV, με περίπου 4.795 άτομα να έχουν προχωρήσει σε AIDS και 3.721 θανάτους που σχετίζονται με τη νόσο. Περίπου 11.549 άτομα λαμβάνουν αντιρετροϊκή θεραπεία, ενώ οι νέες διαγνώσεις κυμαίνονται σε επίπεδα παρόμοια με την προηγούμενη χρονιά – περίπου 526 περιπτώσεις (5,1 ανά 100.000).
Αυτά τα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη για συνεχή ενημέρωση, έγκαιρο έλεγχο και απρόσκοπτη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, καθώς πάνω από τους μισούς ανθρώπους που διαγιγνώσκονται φτάνουν στο σύστημα υγείας καθυστερημένα, επιτείνοντας την πρόοδο της νόσου.
Ο παγκόσμιος στόχος μέχρι το 2030 και οι δυσκολίες
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΟΗΕ και οργανισμοί υγείας έχουν θέσει το στόχο να επιτευχθεί μέχρι το 2030 το μοντέλο 95-95-95:
- 95% των ατόμων που ζουν με HIV να γνωρίζουν την κατάσταση της υγείας τους,
- 95% από αυτούς να λαμβάνουν θεραπεία,
- και 95% αυτών να έχουν κατασταλμένο ιικό φορτίο.
Παρά την πρόοδο στη θεραπεία και τη δυνατότητα μετατροπής του HIV σε χρόνια, διαχειρίσιμη κατάσταση, οι καθυστερημένες διαγνώσεις και το γεγονός ότι χιλιάδες άνθρωποι ακόμη δεν γνωρίζουν ότι έχουν HIV δείχνουν ότι ο δρόμος για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι ακόμη μακρύς.
Εγρήγορση
Τα στοιχεία του 2025 αποκαλύπτουν ότι ο HIV/AIDS δεν είναι μια «ξεπερασμένη» νόσος, αλλά μια διαρκής δημόσια υγειονομική πρόκληση – κυρίως στην Ευρώπη. Η κρίση των καθυστερημένων διαγνώσεων, η διατήρηση υψηλών ποσοστών νέων μολύνσεων και η ανάγκη για εμπλοκή όλων των κοινωνικών δομών στην πρόληψη, τον έλεγχο και τη θεραπεία καταδεικνύουν ότι η μάχη κατά του HIV συνεχίζεται με ένταση και αποφασιστικότητα
