«Η Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη δεν μετριέται μόνο σε δείκτες — μετριέται και στις αποφάσεις που παίρνουμε όταν κανείς δεν μας υποχρεώνει»
Σε αυτό το επεισόδιο, συνομιλούμε με την Ιωάννα Παναγιώτου, COO–CSO του Πανεπιστημίου Λεμεσού, για το πώς η εταιρική κοινωνική ευθύνη εφαρμόζεται στην πράξη: από τους θεσμούς, στους οργανισμούς, και στην εκπαίδευση ηγεσίας.
Μάθετε πώς η εμπειρία, η ηγεσία και η εκπαίδευση μπορούν να γεφυρώσουν τα κενά και να κάνουν τη βιωσιμότητα, στάση ζωής.
Παρουσιάζει η δρ. Άντρη Χατζηανδρέου, συντονίστρια του UoL Talks και διευθύντρια του UoL Center for DEI.
Παρακολουθήστε ολόκληρο το επεισόδιο εδώ και να θυμάστε: Η εταιρική κοινωνική ευθύνη δεν είναι μόνο «έγγραφα και reports». Είναι και αποφάσεις που παίρνουμε όταν κανείς δεν μας βλέπει.
Η 130ή Σύνοδος του Συμβουλίου του Φορέα Διασφάλισης και Πιστοποίησης της Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης (ΔΙΠΑΕ) σηματοδότησε την πρώτη συνεδρίαση του νέου Συμβουλίου, το οποίο διορίστηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο για την πενταετία από τις 23 Ιανουαρίου 2026 έως τις 22 Ιανουαρίου 2031.
Κατά τη συνεδρίαση, και σύμφωνα με τις πρόνοιες της σχετικής νομοθεσίας, πραγματοποιήθηκε η εκλογή Προέδρου και Αντιπροέδρου. Χωρίς ανθυποψηφίους εξελέγησαν ο Καθηγητής Ανδρέας Χαραλάμπους στη θέση του Προέδρου και ο Καθηγητής Ανδρέας Αναγιωτός στη θέση του Αντιπροέδρου.
Το νέο Συμβούλιο του ΔΙΠΑΕ συγκροτήθηκε σε σώμα ως εξής: Πρόεδρος ο Καθηγητής Ανδρέας Χαραλάμπους και Αντιπρόεδρος ο Καθηγητής Ανδρέας Αναγιωτός, με μέλη τους Καθηγητές Πέτρο Πασιαρδή, Χρίστο Ξενοφώντος, Γιώργο Μπούστρα, Χρίστο Ιωάννου και Νικόλαο Ηρειώτη, καθώς και τους Ανδρέα Θεοδότου, Ειρήνη Χριστίνα Άνθη Χριστοφίδη και Βερόνικα Κυριακίδου.
Σε δήλωσή τους, τα μέλη του νέου Συμβουλίου υπογραμμίζουν την ετοιμότητά τους να συμβάλουν ουσιαστικά στην ενίσχυση της ποιότητας και στη συνεχή αναβάθμιση της ανώτερης εκπαίδευσης, με πνεύμα ευθύνης, συνεργασίας και θεσμικής συνέπειας.
Βιογραφικό σημείωμα του νέου Προέδρου του ΔΙΠΑΕ
O Δρ. Ανδρέας Χαραλάμπους είναι Καθηγητής και Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος ( UNIC Health) του Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Μέχρι τον Ιούλιο του 2022 διετέλεσε Εκτελεστικός Κοσμήτορας της Ιατρικής Σχολής, την οποία ίδρυσε το 2011. Έχει μεγάλη εμπειρία στην ανάπτυξη και διεθνοποίηση της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και στην παροχή πρόσβασης και ευκαιριών ποιοτικής εκπαίδευσης σε φοιτητές και φοιτήτριες ανά το παγκόσμιο.
Ο Καθηγητής Χαραλάμπους έκανε τις βασικές του σπουδές στο Southern Illinois University at Carbondale, και συνέχισε με τις διδακτορικές του σπουδές στην Ανατομία/ Νευροεπιστήμη στο Ohio State University. Ακολούθως, ολοκλήρωσε τη μεταδιδακτορική του έρευνα στο Τμήμα Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή του University of Cincinnati. Έχει υπηρετήσει σε διάφορες ακαδημαϊκές και διοικητικές θέσεις όπως Πρόεδρος Τμήματος, Κοσμήτορας, και Αντιπρόεδρος.
Ο Καθηγητής Χαραλάμπους υπηρέτησε σε συμβούλια οργανισμών ιατρικής εκπαίδευσης/ιατρικών σχολών στην Ευρώπη και στην Βόρειο Αμερική και έχει εκπονήσει ερευνητικό έργο στους τομείς της ιατρικής εκπαίδευσης και της περιβαλλοντικής και δημόσιας υγείας.
Η εξέταση PSA έχει καθιερωθεί εδώ και δεκαετίες ως βασικό εργαλείο στον έλεγχο της υγείας του προστάτη. Για πολλούς άνδρες είναι η πρώτη «καμπάνα» που οδηγεί στον ουρολόγο, για άλλους αιτία άγχους, σύγχυσης ή και παρερμηνειών. Τι σημαίνει όμως στην πράξη μια αυξημένη τιμή PSA; Πότε αποτελεί ένδειξη καρκίνου και πότε όχι; Και γιατί οι ειδικοί επιμένουν ότι το PSA δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απόλυτο τεστ διάγνωσης, αλλά ως κομμάτι ενός ευρύτερου παζλ;
Το PSA (Prostate-Specific Antigen – Ειδικό Προστατικό Αντιγόνο) είναι μια πρωτεΐνη που παράγεται από τα κύτταρα του προστάτη αδένα και φυσιολογικά ανιχνεύεται σε μικρές ποσότητες στο αίμα. Η μέτρησή του γίνεται με μια απλή αιμοληψία και χρησιμοποιείται τόσο για προληπτικό έλεγχο σε ασυμπτωματικούς άνδρες όσο και για την παρακολούθηση ασθενών με γνωστό καρκίνο προστάτη, πριν ή μετά από θεραπεία.
Η ευρεία χρήση του PSA ξεκίνησε επειδή μπορεί να ανιχνεύσει έγκαιρα αλλαγές στον προστάτη, ακόμη και πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Ωστόσο, από την πρώτη στιγμή έγινε σαφές ότι το PSA δεν είναι «τεστ καρκίνου». Ένα αυξημένο αποτέλεσμα δεν σημαίνει αυτόματα κακοήθεια, ενώ αντίστροφα, ένας άνδρας μπορεί να έχει καρκίνο του προστάτη με τιμές PSA εντός των λεγόμενων φυσιολογικών ορίων.
Ποιες τιμές θεωρούνται φυσιολογικές
Στην καθημερινή ιατρική πρακτική, ως γενικό σημείο αναφοράς χρησιμοποιείται συχνά το όριο των 4 ng/mL. Οι περισσότεροι άνδρες χωρίς καρκίνο έχουν PSA κάτω από αυτή την τιμή. Όταν το PSA κυμαίνεται μεταξύ 4 και 10 ng/mL, η κατάσταση χαρακτηρίζεται «οριακή», με στατιστικά αυξημένη αλλά όχι βέβαιη πιθανότητα καρκίνου. Τιμές πάνω από 10 ng/mL συνδέονται με σημαντικά αυξημένο κίνδυνο.
Παράλληλα, ολοένα και περισσότεροι ειδικοί υιοθετούν ηλικιακά προσαρμοσμένα όρια. Αυτό συμβαίνει γιατί το PSA τείνει να αυξάνεται φυσιολογικά με την ηλικία, ακόμη και χωρίς παθολογία. Έτσι, μια τιμή που θεωρείται ύποπτη για έναν άνδρα 45 ετών, μπορεί να είναι λιγότερο ανησυχητική για κάποιον 75 ετών. Το βασικό μήνυμα είναι ότι καμία τιμή PSA δεν ερμηνεύεται σωστά χωρίς να λαμβάνεται υπόψη η ηλικία και το συνολικό κλινικό προφίλ του εξεταζόμενου.
Γιατί μπορεί να αυξηθεί το PSA χωρίς καρκίνο
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία που συχνά παραβλέπονται στη δημόσια συζήτηση είναι ότι το PSA αυξάνεται για πολλούς λόγους, οι περισσότεροι εκ των οποίων δεν σχετίζονται με καρκίνο. Η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, μια εξαιρετικά συχνή κατάσταση στους μεγαλύτερους άνδρες, μπορεί από μόνη της να ανεβάσει τις τιμές. Όσο μεγαλύτερος ο προστάτης, τόσο περισσότερη PSA παράγεται.
Η προστατίτιδα και οι ουρολοιμώξεις είναι επίσης συχνές αιτίες παροδικής αύξησης, ακόμη και σε επίπεδα που προκαλούν έντονη ανησυχία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γιατροί συνιστούν επανάληψη της εξέτασης μετά την υποχώρηση της φλεγμονής. Επιπλέον, παράγοντες όπως η πρόσφατη εκσπερμάτιση, ο καθετηριασμός, η έντονη ποδηλασία ή άλλοι μηχανικοί ερεθισμοί του προστάτη μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά το αποτέλεσμα.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ορισμένα φάρμακα, ιδιαίτερα αυτά που χρησιμοποιούνται για την καλοήθη υπερπλασία, μειώνουν τεχνητά το PSA. Αν αυτό δεν ληφθεί υπόψη, υπάρχει κίνδυνος λανθασμένης ερμηνείας.
Τι σημαίνει πρακτικά ένα αυξημένο PSA
Στη σύγχρονη ιατρική προσέγγιση, ένα αυξημένο PSA δεν οδηγεί αυτομάτως σε βιοψία. Αντίθετα, αποτελεί την αφετηρία μιας πιο προσεκτικής διερεύνησης. Συχνά το πρώτο βήμα είναι η επανάληψη της εξέτασης, ώστε να διαπιστωθεί αν η αύξηση είναι σταθερή ή παροδική. Ιδιαίτερη σημασία έχει η τάση του PSA στο χρόνο: μια σταδιακή, συνεχής άνοδος μπορεί να είναι πιο ανησυχητική από μια μεμονωμένη υψηλή τιμή.
Στη συνέχεια, ο ουρολόγος λαμβάνει υπόψη το ιστορικό του ασθενούς, την παρουσία συμπτωμάτων, το οικογενειακό ιστορικό και τα ευρήματα της κλινικής εξέτασης. Συμπληρωματικά εργαλεία, όπως ο λόγος ελεύθερου προς ολικό PSA, η πυκνότητα PSA σε σχέση με το μέγεθος του προστάτη και ο ρυθμός αύξησης των τιμών, βοηθούν στη διαμόρφωση μιας πιο καθαρής εικόνας.
Τα τελευταία χρόνια, σημαντικό ρόλο παίζει και η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία του προστάτη, η οποία μπορεί να εντοπίσει ύποπτες περιοχές και να περιορίσει τις άσκοπες βιοψίες. Η βιοψία παραμένει το μοναδικό μέσο οριστικής διάγνωσης, αλλά πλέον εφαρμόζεται πιο στοχευμένα.
PSA και καρκίνος: η λεπτή ισορροπία
Η σχέση του PSA με τον καρκίνο του προστάτη είναι πραγματική, αλλά όχι απόλυτη. Πολλοί καρκίνοι συνοδεύονται από αυξημένες τιμές PSA, γεγονός που καθιστά την εξέταση χρήσιμη για έγκαιρη ανίχνευση. Ταυτόχρονα όμως, ένα ποσοστό ανδρών με καρκίνο εμφανίζει σχετικά χαμηλές τιμές, ενώ πολλοί με υψηλό PSA δεν έχουν κακοήθεια.
Αυτή η διπλή πραγματικότητα έχει οδηγήσει τη διεθνή ιατρική κοινότητα σε πιο προσεκτικές συστάσεις. Αντί για μαζικό, αδιακρίτως έλεγχο, προκρίνεται η εξατομικευμένη απόφαση, μετά από ενημέρωση για τα πιθανά οφέλη αλλά και τους κινδύνους της υπερδιάγνωσης και της υπερθεραπείας.
Συμπερασματικά:
Η εξέταση PSA παραμένει ένα ισχυρό και χρήσιμο εργαλείο, αρκεί να χρησιμοποιείται σωστά. Δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά ένδειξη. Δεν απαντά μόνη της στο ερώτημα «υπάρχει ή όχι καρκίνος», αλλά βοηθά να τεθεί το σωστό ερώτημα στον σωστό χρόνο. Το κρίσιμο δεν είναι ένας αριθμός σε ένα χαρτί, αλλά η συνολική εκτίμηση του κινδύνου, μέσα από συνεργασία γιατρού και ασθενούς, με γνώση, ψυχραιμία και εξατομικευμένη προσέγγιση.
Οι στατίνες αποτελούν εδώ και δεκαετίες έναν από τους βασικούς πυλώνες στη μάχη κατά των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Πρόκειται για φάρμακα που χορηγούνται ευρέως σε άτομα με αυξημένη χοληστερόλη, ιστορικό εμφράγματος ή υψηλό καρδιαγγειακό κίνδυνο. Ωστόσο, παρά την εκτεταμένη χρήση τους, εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις και αντιπαραθέσεις, κυρίως σε σχέση με τις παρενέργειες και το κατά πόσο πρέπει να χορηγούνται προληπτικά σε μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Πώς δρουν οι στατίνες
Οι στατίνες δρουν αναστέλλοντας ένα βασικό ένζυμο του ήπατος (HMG-CoA reductase), το οποίο συμμετέχει στη σύνθεση της χοληστερόλης. Με απλά λόγια, μειώνουν την παραγωγή της «κακής» LDL χοληστερόλης και αυξάνουν την ικανότητα του οργανισμού να την απομακρύνει από το αίμα. Το αποτέλεσμα είναι χαμηλότερα επίπεδα λιπιδίων, λιγότερη αθηρωμάτωση και μικρότερος κίνδυνος για έμφραγμα ή εγκεφαλικό.
Τα τεκμηριωμένα οφέλη
Το βασικό πλεονέκτημα των στατινών είναι σαφές και επιστημονικά τεκμηριωμένο: μειώνουν τον κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών επεισοδίων. Σε ασθενείς που έχουν ήδη υποστεί έμφραγμα ή αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, η χορήγησή τους θεωρείται σωτήρια. Μελέτες δείχνουν ότι μπορούν να μειώσουν τη θνησιμότητα, να σταθεροποιήσουν τις αθηρωματικές πλάκες και να περιορίσουν τις φλεγμονώδεις διεργασίες στα αγγεία.
Επιπλέον, σε άτομα υψηλού κινδύνου –όπως διαβητικοί, καπνιστές ή ασθενείς με σοβαρή υπερλιπιδαιμία– οι στατίνες λειτουργούν προληπτικά, μειώνοντας την πιθανότητα μελλοντικών καρδιακών επεισοδίων. Για τη σύγχρονη καρδιολογία, αποτελούν εργαλείο πρώτης γραμμής.
Οι παρενέργειες που προβληματίζουν
Παρά τα οφέλη, οι στατίνες δεν είναι άμοιρες ανεπιθύμητων ενεργειών. Οι πιο συχνές αφορούν μυϊκούς πόνους, αδυναμία ή κράμπες, συμπτώματα που σε ορισμένους ασθενείς οδηγούν ακόμη και στη διακοπή της αγωγής. Σε σπανιότερες περιπτώσεις, μπορεί να εμφανιστεί μυοπάθεια ή ραβδομυόλυση, μια σοβαρή αλλά εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή.
Επιπλέον, έχει παρατηρηθεί ήπια αύξηση των ηπατικών ενζύμων, γεγονός που απαιτεί τακτική παρακολούθηση. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η μακροχρόνια χρήση στατινών μπορεί να αυξήσει ελαφρώς τον κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, κυρίως σε άτομα που ήδη έχουν προδιαθεσικούς παράγοντες.
Αν και οι περισσότερες παρενέργειες είναι αναστρέψιμες και διαχειρίσιμες, δεν παύουν να αποτελούν αντικείμενο ανησυχίας για τους ασθενείς.
Το δίλημμα της προληπτικής χορήγησης
Ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα αφορά τη χορήγηση στατινών σε άτομα χωρίς εμφανή καρδιαγγειακή νόσο, αλλά με οριακά αυξημένη χοληστερόλη. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι σε αυτές τις περιπτώσεις το όφελος είναι μικρό και ότι η φαρμακευτική αγωγή συχνά υποκαθιστά την ανάγκη για αλλαγή τρόπου ζωής: σωστή διατροφή, άσκηση και διακοπή καπνίσματος.
Από την άλλη πλευρά, οι υποστηρικτές της προληπτικής χρήσης επισημαίνουν ότι ο καρδιαγγειακός κίνδυνος δεν εξαρτάται μόνο από έναν δείκτη, αλλά από το συνολικό προφίλ του ασθενούς, και ότι η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να αποτρέψει μελλοντικές καταστροφικές εξελίξεις.
Χορηγία με μέτρο
Οι στατίνες δεν είναι ούτε «θαυματουργό χάπι» ούτε «επικίνδυνο φάρμακο». Είναι ένα ισχυρό θεραπευτικό εργαλείο με αποδεδειγμένα οφέλη, αλλά και με σαφείς περιορισμούς. Η σωστή χρήση τους προϋποθέτει εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση, ενημέρωση του ασθενούς και συνεχή παρακολούθηση. Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι αν οι στατίνες είναι καλές ή κακές, αλλά σε ποιους, πότε και με ποιον τρόπο πρέπει να χορηγούνται.
Παρά την πρόοδο στις θεραπείες και την αντιμετώπιση, ο ιός HIV και η νόσος AIDS εξακολουθούν να αποτελούν σημαντική πρόκληση για την υγεία σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο. Τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία δείχνουν αύξηση θανάτων, καθυστερημένες διαγνώσεις και μια «κρυφή κρίση» που υπονομεύει τους στόχους για εξάλειψη της νόσου ως απειλής μέχρι το 2030.
Από την αρχή της πανδημίας του HIV τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί δεκάδες εκατομμύρια θάνατοι παγκοσμίως, και περίπου 40,8 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με τον ιό HIV στον κόσμο το 2024. Από αυτούς, το 77% λαμβάνει αντιρετροϊκή θεραπεία και το 73% καταφέρνει να έχει κατασταλμένο ιικό φορτίο – γεγονός που μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μετάδοσης και επιπλοκών. Ωστόσο, η πρόοδος έχει σταματήσει και οι στόχοι πρόληψης βρίσκονται υπό πίεση.
Ευρώπη: καμπανάκι για καθυστερημένες διαγνώσεις και αυξημένη θνησιμότητα
Τα πρόσφατα δεδομένα επιδημιολογικής επιτήρησης για το 2024, που δημοσιεύτηκαν ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας κατά του AIDS 2025, αποκαλύπτουν μια ανησυχητική εικόνα στην Ευρώπη. Στην περιοχή του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη (53 χώρες), καταγράφηκαν 105.922 νέες διαγνώσεις HIV – αριθμός που δείχνει μια μικρή μείωση σε σχέση με το 2023, αλλά συνοδεύεται από σοβαρές ελλείψεις σε έγκαιρο εντοπισμό των κρουσμάτων.
Περίπου το 54% των διαγνώσεων στην ευρωπαϊκή περιφέρεια ήταν καθυστερημένες, δηλαδή έγιναν όταν η λοίμωξη είχε ήδη προχωρήσει και το ανοσοποιητικό σύστημα του ατόμου ήταν ήδη σε χειρότερη κατάσταση. Αυτή η «καθυστερημένη διάγνωση» συνδέεται με μεγαλύτερη νοσηρότητα, αυξημένο κίνδυνο εξέλιξης σε AIDS και υψηλότερη θνησιμότητα.
Στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (EU/EEA), τα 24.164 νέα περιστατικά HIV αντιστοιχούν σε 5,3 διαγνώσεις ανά 100.000 πληθυσμό, μια μικρή μείωση σε σχέση με προηγούμενες χρονιές, αλλά αποτυπώνουν την ανάγκη για ενισχυμένο έλεγχο, ευαισθητοποίηση και πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Επιπλέον, η μετάδοση του ιού παραμένει υψηλή σε ομάδες με μεγαλύτερο κίνδυνο: η σεξουαλική επαφή μεταξύ ανδρών αποτελεί την κύρια οδό μετάδοσης στην ΕΕ/EEA, ενώ οι διαγνώσεις με διαφορετικούς τρόπους μετάδοσης (η σεξουαλική επαφή γενικά, οι χρήστες ενέσιμων ουσιών κ.ά.) διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή.
Η Κύπρος παρουσιάζει χαμηλό ποσοστό HIV λοίμωξης, το οποίο υπολογίζεται στο 0.1% ανάμεσα στον ενήλικα πληθυσμό μεταξύ 20 και 64 ετών. Με βάση τα κριτήρια της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ), το ποσοστό αυτό κατατάσσει τη Κύπρο ανάμεσα στις χώρες χαμηλής συχνότητας για το HIV / AIDS
Στην Ελλάδα, τα πιο πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι παραμένει μια σταθερή αλλά σημαντική επιδημιολογική επιβάρυνση. Μέχρι το 2025, έχουν διαγνωστεί 21.815 περιπτώσεις HIV, με περίπου 4.795 άτομα να έχουν προχωρήσει σε AIDS και 3.721 θανάτους που σχετίζονται με τη νόσο. Περίπου 11.549 άτομα λαμβάνουν αντιρετροϊκή θεραπεία, ενώ οι νέες διαγνώσεις κυμαίνονται σε επίπεδα παρόμοια με την προηγούμενη χρονιά – περίπου 526 περιπτώσεις (5,1 ανά 100.000).
Αυτά τα δεδομένα υπογραμμίζουν την ανάγκη για συνεχή ενημέρωση, έγκαιρο έλεγχο και απρόσκοπτη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, καθώς πάνω από τους μισούς ανθρώπους που διαγιγνώσκονται φτάνουν στο σύστημα υγείας καθυστερημένα, επιτείνοντας την πρόοδο της νόσου.
Ο παγκόσμιος στόχος μέχρι το 2030 και οι δυσκολίες
Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο ΟΗΕ και οργανισμοί υγείας έχουν θέσει το στόχο να επιτευχθεί μέχρι το 2030 το μοντέλο 95-95-95:
95% των ατόμων που ζουν με HIV να γνωρίζουν την κατάσταση της υγείας τους,
95% από αυτούς να λαμβάνουν θεραπεία,
και 95% αυτών να έχουν κατασταλμένο ιικό φορτίο.
Παρά την πρόοδο στη θεραπεία και τη δυνατότητα μετατροπής του HIV σε χρόνια, διαχειρίσιμη κατάσταση, οι καθυστερημένες διαγνώσεις και το γεγονός ότι χιλιάδες άνθρωποι ακόμη δεν γνωρίζουν ότι έχουν HIV δείχνουν ότι ο δρόμος για την επίτευξη αυτών των στόχων είναι ακόμη μακρύς.
Εγρήγορση
Τα στοιχεία του 2025 αποκαλύπτουν ότι ο HIV/AIDS δεν είναι μια «ξεπερασμένη» νόσος, αλλά μια διαρκής δημόσια υγειονομική πρόκληση – κυρίως στην Ευρώπη. Η κρίση των καθυστερημένων διαγνώσεων, η διατήρηση υψηλών ποσοστών νέων μολύνσεων και η ανάγκη για εμπλοκή όλων των κοινωνικών δομών στην πρόληψη, τον έλεγχο και τη θεραπεία καταδεικνύουν ότι η μάχη κατά του HIV συνεχίζεται με ένταση και αποφασιστικότητα
Η εγκυμοσύνη φέρνει βαθιές σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές, αλλά και πολλά ερωτήματα γύρω από τη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού. Παρά τους μύθους και τους φόβους που συχνά τη συνοδεύουν, η ιατρική κοινότητα είναι σαφής: στις περισσότερες περιπτώσεις, το σεξ κατά την εγκυμοσύνη είναι ασφαλές και μπορεί να έχει θετικά οφέλη – τόσο για τη γυναίκα όσο και για τη σχέση.
Καθώς η εγκυμοσύνη εξελίσσεται, ένα από τα συχνότερα ζητήματα που απασχολούν τα ζευγάρια είναι αν και κατά πόσο μπορούν να συνεχίσουν τη σεξουαλική τους ζωή χωρίς να θέσουν σε κίνδυνο τη μητέρα ή το έμβρυο. Σύμφωνα με διεθνείς ιατρικές πηγές και οργανισμούς υγείας, η απάντηση είναι καθησυχαστική: σε μια φυσιολογική, χαμηλού κινδύνου εγκυμοσύνη, η σεξουαλική επαφή θεωρείται ασφαλής σε όλα τα τρίμηνα.
Το έμβρυο προστατεύεται αποτελεσματικά από το αμνιακό υγρό, τον τράχηλο της μήτρας και το ισχυρό μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Η σεξουαλική επαφή ή ο οργασμός δεν μπορούν να προκαλέσουν αποβολή ή να τραυματίσουν το μωρό. Οι ήπιες συσπάσεις που μπορεί να εμφανιστούν μετά τον οργασμό είναι φυσιολογικές και, σε μια υγιή εγκυμοσύνη, δεν συνδέονται με πρόωρο τοκετό.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Υπάρχουν, ωστόσο, περιπτώσεις όπου η σεξουαλική δραστηριότητα πρέπει να αποφεύγεται ή να γίνεται μόνο κατόπιν ιατρικής καθοδήγησης. Τέτοιες καταστάσεις περιλαμβάνουν τον προδρομικό πλακούντα, ανεξήγητη κολπική αιμορραγία, διαρροή αμνιακού υγρού, ανεπάρκεια τραχήλου ή ιστορικό πρόωρου τοκετού. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο θεράπων γιατρός είναι ο μόνος αρμόδιος να δώσει σαφείς οδηγίες.
Ιδιαίτερα στο τρίτο τρίμηνο, ο φόβος ότι το σεξ μπορεί να «προκαλέσει» τοκετό είναι διαδεδομένος. Ωστόσο, τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι, ελλείψει επιπλοκών, η σεξουαλική επαφή δεν αυξάνει τον κίνδυνο πρόωρης γέννησης.
Τα οφέλη που συχνά αγνοούμε
Πέρα από την ασφάλεια, το σεξ στην εγκυμοσύνη συνδέεται και με σημαντικά σωματικά και ψυχολογικά οφέλη. Η απελευθέρωση ενδορφινών και ωκυτοκίνης συμβάλλει στη μείωση του άγχους, στη βελτίωση της διάθεσης και στην καλύτερη ποιότητα ύπνου. Για πολλές γυναίκες, η σεξουαλική επαφή λειτουργεί ως φυσικό αντίδοτο στο στρες και στις συναισθηματικές μεταπτώσεις της κύησης.
Παράλληλα, η διατήρηση της οικειότητας ενισχύει τον συναισθηματικό δεσμό του ζευγαριού σε μια περίοδο όπου οι αλλαγές, οι ανησυχίες και η προετοιμασία για τον ερχομό του παιδιού μπορεί να δημιουργήσουν απόσταση. Το σεξ λειτουργεί, συχνά, ως γέφυρα επικοινωνίας και επιβεβαίωσης.
Αλλαγές στη libido και προσαρμογή
Η σεξουαλική επιθυμία δεν παραμένει σταθερή κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Πολλές γυναίκες βιώνουν αυξημένη libido στο δεύτερο τρίμηνο, λόγω ορμονικών αλλαγών και αυξημένης αιμάτωσης της πυελικής περιοχής. Άλλες, αντίθετα, μπορεί να αισθανθούν κόπωση, δυσφορία ή μειωμένη διάθεση, ιδιαίτερα στο πρώτο και στο τρίτο τρίμηνο.
Καθώς το σώμα αλλάζει, η προσαρμογή είναι αναγκαία. Νέες στάσεις, μεγαλύτερη έμφαση στην άνεση και ειλικρινής επικοινωνία μεταξύ των συντρόφων είναι καθοριστικές για μια θετική εμπειρία.
Το συμπέρασμα
Η σεξουαλική ζωή στην εγκυμοσύνη δεν είναι ούτε απαγορευμένη ούτε επικίνδυνη από μόνη της. Αντίθετα, όταν η κύηση εξελίσσεται ομαλά και λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες και τα όρια της γυναίκας, μπορεί να αποτελέσει πηγή ευεξίας, σύνδεσης και ισορροπίας. Η γνώση, η επικοινωνία και η εμπιστοσύνη στον γιατρό παραμένουν τα ισχυρότερα «εργαλεία» για να καταρριφθούν οι μύθοι και να μειωθούν οι αδικαιολόγητοι φόβοι.
Το γεγονός πως το ανθρώπινο σώμα αποτελείται από νερό στο μεγαλύτερο μέρος του,δείχνει πόσο σημαντικό ρόλο παίζει σε κάθε βιολογική διαδικασία
ο νερό είναι απαραίτητο για τη ζωή και η καθημερινή κατανάλωσή του είναι ζωτικής σημασίας για τη σωστή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού. Η επαρκής ενυδάτωση βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος, στη μεταφορά θρεπτικών συστατικών και οξυγόνου στα κύτταρα και στην αποβολή των άχρηστων ουσιών μέσω των νεφρών.
Η καθημερινή κατανάλωση νερού συμβάλλει επίσης, στη σωστή λειτουργία του εγκεφάλου, βελτιώνοντας τη συγκέντρωση, τη μνήμη και τη διάθεση. Όταν το σώμα δεν λαμβάνει αρκετό νερό, εμφανίζονται συμπτώματα όπως κόπωση, πονοκέφαλοι και μειωμένη απόδοση. Επιπλέον, το νερό βοηθά στην καλή πέψη, προλαμβάνει τη δυσκοιλιότητα και συμβάλλει στη διατήρηση υγιούς δέρματος.
Smiling standing preschool boy and girl kids enjoying drinking water holding glasses. Happy, kids drinking water hydrating. Children cartoon characters. Quench thirst. Flat style vector illustration isolated on white background.
Πόσο νερό να πίνουμε κάθε μέρα, ανάλογα με την ηλικία
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το νερό για τα παιδιά, τους ηλικιωμένους και τα άτομα που αθλούνται, καθώς οι ανάγκες τους σε υγρά είναι αυξημένες. Η συνήθεια να πίνουμε νερό καθημερινά μάς βοηθά να διατηρούμε καλή υγεία και ενέργεια, προλαμβάνοντας προβλήματα που σχετίζονται με την αφυδάτωση. Γι’ αυτό, το νερό δεν πρέπει να λείπει ποτέ από την καθημερινή μας ζωή.
Ο Δρ. Jonathan Webster, γιατρός από την πλατφόρμα Doctify, εξήγησε στο Metro πόσο νερό πρέπει να πίνει κανείς κάθε μέρα, ανάλογα με την ηλικία του.
Παιδιά (4-8 ετών): 1,2 λίτρα την ημέρα
Τα μικρά παιδιά, κάτω των οκτώ ετών, θα πρέπει να στοχεύουν σε περίπου 1,2 λίτρα υγρών την ημέρα, σύμφωνα με τον Δρ. Webster. Αυτό ισοδυναμεί με έξι έως οκτώ ποτήρια των 200 ml. «Το σώμα τους εξακολουθεί να αναπτύσσεται και η ενυδάτωση είναι ζωτικής σημασίας για τη λειτουργία του εγκεφάλου, την πέψη και τη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος», εξηγεί. Αλλά ο ειδικός προειδοποιεί ότι πιθανότατα θα πρέπει να ενθαρρύνετε τα μικρά παιδιά να πίνουν τακτικά, καθώς μπορεί να μην είναι σε θέση να αναγνωρίσουν ότι διψούν.
Έφηβοι: 1,6 έως 1,9 λίτρα για αγόρια και 1,5 λίτρα για κορίτσια την ημέρα
Αποδεικνύεται ότι οι έφηβοι πρέπει να πίνουν περισσότερο από τους περισσότερους από εμάς, ειδικά για εκείνους ηλικίας μεταξύ 14 και 18 ετών. Κατά τη διάρκεια αυτής της κρίσιμης περιόδου ανάπτυξης, οι ανάγκες τους σε ενυδάτωση αυξάνονται και το νερό είναι απαραίτητο για να τους βοηθήσει να διατηρήσουν την ενέργεια, να υποστηρίξουν τον μεταβολισμό τους και να βοηθήσουν στη μυϊκή λειτουργία. Τα αγόρια στην εφηβεία χρειάζονται λίγο περισσότερο νερό από τα κορίτσια και ο Δρ Webster συνιστά μεταξύ 1,6 και 1,9 λίτρων για αυτά την ημέρα. Για τα κορίτσια στην εφηβεία, η απαίτηση είναι λίγο μικρότερη, στα 1,5 λίτρα.
Ενήλικες κάτω των 60 ετών: 1,6 λίτρα για τις γυναίκες και 2 λίτρα για τους άνδρες την ημέρα
Η γενική συμβουλή για τους ενήλικες κάτω των 60 ετών είναι οι άνδρες να πίνουν δύο λίτρα νερό την ημέρα και οι γυναίκες 1,6 λίτρα. Ωστόσο, ο Δρ. Webster σημειώνει ότι παράγοντες όπως η άσκηση, το κλίμα και η διατροφή θα επηρεάσουν τις ατομικές ανάγκες. Δηλώνει: «Η σωστή ενυδάτωση βοηθά στη ρύθμιση της θερμοκρασίας, τη λειτουργία των νεφρών και τη συγκέντρωση».
Ενήλικες άνω των 60 ετών: 1,6 λίτρα έως 2 λίτρα την ημέρα
Όσοι είναι άνω των 60 ετών, θα πρέπει να στοχεύουν σε πρόσληψη μεταξύ 1,6 και δύο λίτρων την ημέρα, και αυτό ισχύει τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες, καθώς είναι σημαντικό όλοι να πίνουν αρκετά καθώς μεγαλώνουν. Ο Δρ. Webster λέει ότι αυτό συμβαίνει επειδή η αίσθηση της δίψας μας μειώνεται με την ηλικία, καθιστώντας την αφυδάτωση πιο πιθανή. Η παραμονή ενυδατωμένη είναι απαραίτητη, καθώς υποστηρίζει την υγεία των αρθρώσεων, την πέψη και βοηθά στην πρόληψη λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος. Ο ειδικός προσθέτει: «Η συνειδητή προσπάθεια για τακτική κατανάλωση υγρών είναι το κλειδί».
Παράγοντες που επηρεάζουν την ποσότητα νερού που χρειάζεται το σώμα
Πάντως, σύμφωνα με τους επαγγελματίες υγείας, η ακριβής ποσότητα ποικίλλει ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, το επίπεδο δραστηριότητας, το κλίμα και τη συνολική κατάσταση της υγείας ενός ατόμου.
Η Δρ. Nadira Awal, γενική γιατρός από την πλατφόρμα Doctify, η οποία είναι η ιδρύτρια της Pause and Co Healthcare, μοιράστηκε τους λόγους για τους οποίους ένα άτομο μπορεί να χρειάζεται να πίνει περισσότερο νερό.
«Ενώ αυτές οι οδηγίες παρέχουν ένα γενικό πλαίσιο, ο καλύτερος δείκτης κατάλληλης ενυδάτωσης είναι να ακούτε συχνά τα σημάδια του σώματός σας και να εξετάζετε το χρώμα των ούρων σας. Η δίψα είναι μια αξιόπιστη ένδειξη ότι το σώμα σας χρειάζεται περισσότερα υγρά, ενώ τα ανοιχτόχρωμα κίτρινα ούρα συνήθως υποδηλώνουν επαρκή ενυδάτωση».
Εγκυμοσύνη και θηλασμός
Η Δρ. Awal τονίζει ότι οι ανάγκες μιας γυναίκας για νερό αυξάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του θηλασμού. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η συνιστώμενη πρόσληψη είναι περίπου 10 φλιτζάνια (2,3 λίτρα) την ημέρα. Αυτή η αυξημένη ζήτηση επιμένει και μετά, ιδιαίτερα για τις γυναίκες που θηλάζουν οι οποίες θα πρέπει να στοχεύουν σε περίπου 13 φλιτζάνια (τρία λίτρα) νερό κάθε μέρα για να υποστηρίξουν την παραγωγή γάλακτος και να διατηρούνται ενυδατωμένες.
Σωματική δραστηριότητα
Η άσκηση ή η έντονη σωματική εργασία μπορούν να αυξήσουν «δραστικά» τις ανάγκες σε υγρά. Συνιστάται να πίνει κανείς δύο φλιτζάνια νερό πριν ξεκινήσει την άσκηση και στη συνέχεια να πίνει ένα φλιτζάνι κάθε 15 έως 20 λεπτά δραστηριότητας. Στη συνέχεια, συνεχίζει το νερό μετά την προπόνηση για να αναπληρώσει τυχόν υγρά που χάνονται μέσω του ιδρώτα.
Κλίμα και περιβάλλον
Ο τόπος κατοικίας μπορεί επίσης να είναι ένας παράγοντας, ανάλογα με το αν ο καιρός είναι πολύ ζεστός ή αν υπάρχει μεγάλο υψόμετρο. Σύμφωνα με τη Δρ. Awal, και τα δύο αυτά μπορούν να προκαλέσουν αυξημένη απώλεια υγρών, καθώς οι άνθρωποι τείνουν να χάνουν νερό μέσω του ιδρώτα και της αναπνοής. «Τα άτομα σε αυτές τις καταστάσεις θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά με την πρόσληψη νερού, επιδιώκοντας να πίνουν νερό τακτικά καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, ακόμη και αν δεν αισθάνονται δίψα», συμβουλεύει.
Προβλήματα υγείας
Για όσους παρουσιάζουν πυρετό, εμετό ή διάρροια, είναι σημαντικό να αυξήσουν την πρόσληψη νερού για να αναπληρώσουν τα χαμένα υγρά και να αποφύγουν την αφυδάτωση. Η Δρ. Awal ισχυρίζεται: «Η ακριβής ποσότητα που απαιτείται θα ποικίλλει ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια της ασθένειας, αλλά γενικά, προσπαθήστε να πίνετε αρκετά για να διατηρήσετε τα ούρα σας ωχρά και να αποφύγετε τη δίψα».
Το άτμισμα και άλλα νέα προϊόντα νικοτίνης έχουν ενσωματωθεί ολοένα περισσότερο στην καθημερινότητα των εφήβων, τόσο στην Κύπρο όσο και σε ολόκληρη την Ευρώπη. Μεταξύ των νέων, αυτά τα προϊόντα συχνά θεωρούνται ασφαλέστερες εναλλακτικές λύσεις σε σχέση με τον παραδοσιακό καπνό και, σε πολλές περιπτώσεις, έχουν, εν μέρει, αντικαταστήσει τη χρήση του συμβατικού τσιγάρου. Ωστόσο, ολοένα και περισσότερα στοιχεία δείχνουν ότι αυτή η αντίληψη είναι παραπλανητική: ενώ τα πρότυπα χρήσης μπορεί να διαφέρουν, η έκθεση στη νικοτίνη και ο κίνδυνος εξάρτησης παραμένουν σημαντικοί, εγείροντας σημαντικές ανησυχίες για την υγεία και την ανάπτυξη των εφήβων.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το παραδοσιακό κάπνισμα μεταξύ των εφήβων μειώνεται, την ίδια στιγμή όμως το άτμισμα αυξάνεται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Σύμφωνα με πρόσφατη ευρωπαϊκή σχολική έρευνα, περίπου ένας στους πέντε 16χρονους έκανε χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου τον τελευταίο μήνα, ενώ το ποσοστό των μαθητών που ατμίζουν αυξήθηκε από 14% σε 22% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια.
Η Κύπρος όχι μόνο ακολουθεί αυτή την τάση, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις πρωταγωνιστεί. Τα δεδομένα της μελέτης του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Έρευνας στα Σχολεία για το Αλκοόλ και Άλλα Ναρκωτικά (ESPAD), καθώς και οι εθνικές εκθέσεις, κατατάσσουν τους Κύπριους εφήβους ανάμεσα στους συχνότερους χρήστες ηλεκτρονικών τσιγάρων στην Ευρώπη, με περίπου έναν στους δέκα 16χρονους να ατμίζει σε καθημερινή βάση.
Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι τα προϊόντα ατμίσματος προβάλλονται ως «λιγότερο επιβλαβή» και πιο ελκυστικά από τα παραδοσιακά τσιγάρα, διατίθενται σε πολύχρωμες και γλυκές συσκευασίες που απευθύνονται ξεκάθαρα σε ανηλίκους και, παράλληλα, παρουσιάζονται ως εργαλεία διακοπής του καπνίσματος, κυρίως για ενήλικες.
Η εικόνα αυτή είναι παραπλανητική και ιδιαίτερα ανησυχητική. Το άτμισμα αποτελεί μια εξίσου βλαβερή συνήθεια, καθώς μπορεί να επηρεάσει τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο, ιδίως τις περιοχές που σχετίζονται με την προσοχή, τον έλεγχο των παρορμήσεων και τη διάθεση. Παράλληλα, συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικού καπνίσματος, διπλής χρήσης παραδοσιακών και ηλεκτρονικών τσιγάρων, αλλά και με στενή σχέση με άλλες εθιστικές ουσίες.
Η αλήθεια είναι ότι ακόμη δεν γνωρίζουμε όλες τις μακροπρόθεσμες συνέπειες για τους πνεύμονες και το καρδιαγγειακό σύστημα των νέων. Αυτά που γνωρίζουμε όμως είναι αρκετά για να προκαλούν ανησυχία και να καθιστούν αναγκαία τη λήψη μέτρων.
Την ίδια στιγμή, η βιομηχανία καπνού και ατμίσματος εμφανίζεται με ένα νέο, «εξευγενισμένο» προσωπείο. Παρουσιάζεται ως «ευαισθητοποιημένη» και ως «μέρος της λύσης», αξιοποιώντας τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, influencers και εικόνες lifestyle αντί για ευθείες διαφημίσεις, επιχειρώντας έτσι να πείσει ότι προσφέρει μια σύγχρονη και δήθεν καθαρότερη εναλλακτική μορφή καπνίσματος. Στην πράξη, όμως, δημιουργείται μια νέα γενιά εξαρτημένων καταναλωτών νικοτίνης. Δεν πρόκειται για στρατηγική προστασίας της δημόσιας υγείας, αλλά για ένα καθαρά επιχειρηματικό μοντέλο, με μοναδικό στόχο το κέρδος εις βάρος της υγείας των νέων.
Συχνά ακούμε ότι η σωστή ενημέρωση και ευαισθητοποίηση γύρω από τους κινδύνους του ατμίσματος αρκούν για να αποτρέψουν τους νέους από την υιοθέτηση αυτής της επιβλαβούς συνήθειας. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη. Η γνώση από μόνη της σπάνια αλλάζει συμπεριφορές, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν ο εθισμός, η κοινωνική πίεση και το επιθετικό μάρκετινγκ.
Αυτό που πραγματικά χρειάζονται οι έφηβοι είναι δεξιότητες ζωής, ουσιαστική υποστήριξη και πραγματικές εναλλακτικές. Τρόπους διαχείρισης του άγχους, ανθεκτικότητα απέναντι στην πίεση των συνομηλίκων, σχέσεις εμπιστοσύνης και δημιουργικούς, υγιείς τρόπους έκφρασης, όπως ο αθλητισμός, οι τέχνες, η μουσική.
Το Ισλανδικό Μοντέλο Πρόληψης δείχνει ξεκάθαρα τον δρόμο. Μέσα από συστηματική επένδυση σε δραστηριότητες, ενίσχυση των δεσμών οικογένειας–σχολείου–κοινότητας και τακτική παρακολούθηση των παραγόντων κινδύνου και προστασίας, η Ισλανδία πέτυχε θεαματική μείωση της χρήσης ουσιών στους εφήβους. Παρόμοιες προσεγγίσεις σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες επιβεβαιώνουν ότι όταν αλλάζει το περιβάλλον γύρω από τους νέους, αλλάζουν και οι επιλογές τους. Αντίθετα, δύσκολα αλλάζουν τα άτομα από μόνα τους μέσα σε ένα «προβληματικό» περιβάλλον.
Η Κύπρος έχει ήδη προχωρήσει σε ρυθμιστικά μέτρα για το ηλεκτρονικό τσιγάρο, όπως η θέσπιση ορίων ηλικίας και περιορισμών στη δημόσια χρήση. Τα διαθέσιμα στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ξεκάθαρα ότι αυτά δεν επαρκούν. Απαιτείται μια συντονισμένη και μακροπρόθεσμη στρατηγική, που να εμπλέκει σχολεία, οικογένειες, τοπικές αρχές, υπηρεσίες υγείας και την Πολιτεία.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία έχει το νέο ευρωπαϊκό έργο RELIEF, το οποίο χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα EU4Health και ξεκίνησε τις εργασίες του επίσημα από την Κύπρο τον Ιανουάριο του 2026, με επιστημονικό συντονισμό από το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου(ΤΕΠΑΚ) και συντονιστή το Κέντρο Κοινωνικής Καινοτομίας (CSI). Στόχος του έργου είναι η ανάπτυξη και δοκιμή τεκμηριωμένων παρεμβάσεων πρόληψης για τη μείωση της χρήσης καπνού, ηλεκτρονικών τσιγάρων και άλλων αναδυόμενων προϊόντων νικοτίνης μεταξύ των εφήβων, σε πραγματικά σχολικά και κοινοτικά περιβάλλοντα, με τη συμμετοχή όχι μόνο των μαθητών, αλλά και των γονέων και των εκπαιδευτικών.
Το άτμισμα μεταξύ των εφήβων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια πρόσκαιρη τάση που θα ξεφουσκώσει από μόνη της. Είναι μια κρίσιμη δοκιμασία για το κατά πόσο, ως κοινωνία και πολιτεία, παίρνουμε στα σοβαρά την ευθύνη μας απέναντι στους νέους, όχι μόνο με προειδοποιήσεις και επικοινωνιακές στρατηγικές αλλά με ουσιαστικές πράξεις που διαμορφώνουν ένα υγιές περιβάλλον μέσα στο οποίο κινούνται και ενισχύουν την γνωστική τους ικανότητα, ώστε να κάνουν πιο υγιείς επιλογές.
Η μορφή του Στυλιανού Αττεσλή – γνωστού στο συλλογικό φαντασιακό ως «ο μάγος του Στροβόλου» – εξακολουθεί να προκαλεί έντονο ενδιαφέρον, αντιδράσεις και συζητήσεις δεκαετίες μετά τον θάνατό του. Ανάμεσα στη λαϊκή παράδοση, τη θρησκευτική πίστη, τη φιλοσοφική αναζήτηση και την κοινωνική ανάγκη για θαύμα, ο Αττεσλής κατέλαβε μια ιδιότυπη θέση στη νεότερη κυπριακή ιστορία. Δεν υπήρξε απλώς ένας χαρισματικός θεραπευτής· υπήρξε ένα κοινωνικό φαινόμενο που ανέδειξε τις υπόγειες αγωνίες, τις μεταφυσικές αναζητήσεις και τα όρια της επίσημης γνώσης σε μια κοινωνία που άλλαζε ραγδαία.
Από τον αγροτικό Στρόβολο στο επίκεντρο του μύθου
Ο Στυλιανός Αττεσλής γεννήθηκε το 1912 στον Στρόβολο, σε μια Κύπρο φτωχή, αγροτική και βαθιά θρησκευόμενη. Με περιορισμένη τυπική εκπαίδευση, έζησε από νωρίς τις στερήσεις και τις ανασφάλειες της εποχής, εμπειρίες που φαίνεται να σφράγισαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τον άνθρωπο και τον πόνο του. Από τη δεκαετία του 1950 και έπειτα, άρχισαν να κυκλοφορούν μαρτυρίες για «θεραπείες» και «παρεμβάσεις» του σε περιπτώσεις που η επίσημη ιατρική είτε αδυνατούσε να βοηθήσει είτε δεν είχε ακόμη πρόσβαση.
Οι ιστορίες εξαπλώθηκαν γρήγορα: άνθρωποι που περπατούσαν μετά από χρόνια ακινησίας, πόνοι που εξαφανίζονταν, ψυχικές καταρρεύσεις που μετατρέπονταν σε γαλήνη. Ο Στρόβολος έγινε τόπος προσκυνήματος. Άνθρωποι από όλη την Κύπρο, αλλά και από το εξωτερικό, συνέρρεαν για να τον συναντήσουν, συχνά με μοναδικό εφόδιο την ελπίδα.
Η στάση του ίδιου: άρνηση της «μαγείας»
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι ο ίδιος ο Αττεσλής απέρριπτε τον χαρακτηρισμό του «μάγου». Δεν διεκδίκησε ποτέ θεϊκή ή υπερφυσική ιδιότητα με την έννοια της μαγείας ή της αποκρυφιστικής δύναμης. Αντίθετα, μιλούσε για «δυνάμεις του ανθρώπου», για μια εσωτερική ενέργεια που, κατά τη γνώμη του, όλοι διαθέτουν αλλά ελάχιστοι καλλιεργούν. Στον πυρήνα της σκέψης του βρισκόταν η ιδέα ότι ο άνθρωπος είναι ένα ενιαίο σύνολο σώματος, ψυχής και πνεύματος – και ότι η ασθένεια προκύπτει όταν αυτή η ενότητα διαρρηγνύεται.
Η στάση αυτή τον φέρνει πιο κοντά σε παραδόσεις φιλοσοφικού και μυστικιστικού χαρακτήρα, παρά σε λαϊκή μαγεία. Ο Αττεσλής δεν υποσχόταν θαύματα· μιλούσε για «εργασία», για πειθαρχία του νου και για εσωτερική ισορροπία. Η θεραπεία, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν ήταν αποτέλεσμα μιας στιγμιαίας πράξης, αλλά μιας διαδικασίας επανασύνδεσης του ανθρώπου με τον εαυτό του.
Φιλοσοφικές αναφορές και πνευματικός λόγος
Αν και αυτοδίδακτος, ο Αττεσλής ανέπτυξε έναν λόγο με έντονα φιλοσοφικά χαρακτηριστικά. Στις προφορικές του διαλέξεις – που διασώθηκαν αποσπασματικά από μαθητές και συνομιλητές του – αναφέρονται έννοιες όπως η αυτογνωσία, η ευθύνη του ατόμου απέναντι στη ζωή και η ψευδαίσθηση της ύλης. Η σκέψη του αντλούσε στοιχεία από τον χριστιανικό μυστικισμό, τον νεοπλατωνισμό και ανατολικές φιλοσοφικές παραδόσεις, χωρίς όμως να εντάσσεται αυστηρά σε κάποιο συγκεκριμένο σύστημα.
Κεντρική θέση στη φιλοσοφία του κατείχε η ιδέα ότι ο φόβος αποτελεί τη βασική πηγή της ανθρώπινης δυστυχίας. Ο φόβος της ασθένειας, του θανάτου, της απώλειας. Κατά τον Αττεσλή, η υπέρβαση του φόβου δεν επιτυγχάνεται με εξωτερικά μέσα, αλλά με την κατανόηση της ίδιας της φύσης του ανθρώπου. Σε αυτό το πλαίσιο, η θεραπεία ήταν πρωτίστως πνευματική πράξη.
Σύγκρουση με την επίσημη γνώση και την Εκκλησία
Η δράση του δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη από τις Αρχές, την ιατρική κοινότητα και την Εκκλησία. Κατά καιρούς, αντιμετώπισε καχυποψία, ειρωνεία αλλά και ευθεία αμφισβήτηση. Για τους επικριτές του, ο Αττεσλής ενσάρκωνε την επικίνδυνη πλευρά της δεισιδαιμονίας, έναν άνθρωπο που εκμεταλλευόταν την ανάγκη και την απόγνωση των ασθενών.
Ωστόσο, η κοινωνική πραγματικότητα της εποχής εξηγεί εν μέρει τη δυναμική του φαινομένου. Σε μια Κύπρο με περιορισμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες ιατρικές υπηρεσίες, ο λαϊκός θεραπευτής λειτουργούσε συχνά ως υποκατάστατο του κράτους πρόνοιας. Ο Αττεσλής δεν ζήτησε ποτέ – σύμφωνα με μαρτυρίες – χρηματική αμοιβή, στοιχείο που ενίσχυσε την εικόνα της ανιδιοτελούς προσφοράς.
Κληρονομιά και σύγχρονη ανάγνωση
Ο Στυλιανός Αττεσλής πέθανε το 1995, αφήνοντας πίσω του έναν μύθο που εξακολουθεί να διχάζει. Για άλλους, υπήρξε ένας αυθεντικός πνευματικός δάσκαλος· για άλλους, ένα προϊόν κοινωνικών αναγκών και ψυχολογικών μηχανισμών. Η αλήθεια, πιθανότατα, βρίσκεται κάπου ανάμεσα.
Σήμερα, η περίπτωση του Αττεσλή προσφέρεται για μια πιο ψύχραιμη, κοινωνιολογική και φιλοσοφική προσέγγιση. Πέρα από το ερώτημα του «αν έκανε θαύματα», η σημασία του έγκειται στο ότι εξέφρασε – με τρόπο ακατέργαστο αλλά γνήσιο – την ανθρώπινη ανάγκη για νόημα, ελπίδα και υπέρβαση του πόνου. Σε μια εποχή κυριαρχίας της τεχνοκρατικής σκέψης, η φιγούρα του μας υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο βιολογική οντότητα, αλλά και πνευματικό υποκείμενο.
Η φιλοσοφία του Στυλιανού Αττεσλή δεν συγκροτείται ως σύστημα με αυστηρούς όρους, ωστόσο εμφανίζει μια αξιοσημείωτη εσωτερική συνοχή. Στον πυρήνα της βρίσκεται η πεποίθηση ότι η πραγματικότητα δεν εξαντλείται στο υλικό της επίπεδο. Ο άνθρωπος, κατά τον Αττεσλή, δεν είναι απλώς ένα βιολογικό σώμα που υπόκειται σε φθορά, αλλά ένα ενεργειακό και πνευματικό ον,
Ο Αττεσλής δεν ήταν φιλόσοφος με την ακαδημαϊκή έννοια. Υπήρξε, όμως, ένας λαϊκός στοχαστής που μίλησε τη γλώσσα των απλών ανθρώπων και άγγιξε υπαρξιακά ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά. Και ίσως αυτό να αποτελεί τη βαθύτερη παρακαταθήκη του.
Στο νέο επεισόδιο του UoL Connect, φιλοξενούμε το μουσικό σύνολο NābuPēra, με αφορμή την επίσημη κυκλοφορία του πρώτου τους δίσκου SoundscapesofNicosia από την ιταλική Zero Nove Nove.
Τρεις Κύπριοι καλλιτέχνες, η Νατάσα Χατζηανδρέου, ο Δημήτρης Γιασεμίδης και ο Σάββας Θωμά, μιλούν για τη δημιουργία του σχήματος, τον μοναδικό υβριδικό τους ήχο, και το πώς η Λευκωσία μετατρέπεται σε μουσική αφήγηση. Συζητάμε για την παγκύπρια περιοδεία τους, τις διεθνείς τους συνεργασίες και τη σημασία της κυπριακής καλλιτεχνικής εξωστρέφειας.
Ένα επεισόδιο για όσους αγαπούν τη σύγχρονη μουσική, τον πειραματισμό και τις ιστορίες πίσω από έναν δίσκο που φέρνει την Κύπρο στο καλλιτεχνικό επίκεντρο.
Ακούστε το επεισόδιο και ανακαλύψτε τον κόσμο των Nābu Pēra:
Παρουσιάζει η Δρ. Άντρη Χατζηανδρέου, Συντονίστρια του UoL Talks και Διευθύντρια του UoL Center for DEI.
Το αφιέρωμα είναι ευγενική προσφορά του Πανεπιστημίου Λεμεσού, στο πλαίσιο της εταιρικής και κοινωνικής του ευθύνης.
