Ο νότιος πόλος της Σελήνης σε παρατήρηση της κάμερας LROC. Η εικόνα δείχνει το ανάγλυφο και τις σκιές, όχι απευθείας ένα κοίτασμα πάγου. NASA/GSFC/Arizona State University / Wikimedia Commons.
Στη Σελήνη υπάρχουν περιοχές όπου ο Ηλιος δεν φωτίζει ποτέ απευθείας το έδαφος. Στους πυθμένες ορισμένων κρατήρων κοντά στους πόλους, το έντονο ψύχος μπορεί να παγιδεύει νερό με τη μορφή πάγου για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αυτές οι σκοτεινές περιοχές έχουν γίνει ένας από τους σημαντικότερους στόχους της σεληνιακής εξερεύνησης.
Ο νότιος πόλος της Σελήνης σε παρατήρηση της κάμερας LROC. Η εικόνα δείχνει το ανάγλυφο και τις σκιές, όχι απευθείας ένα κοίτασμα πάγου. NASA/GSFC/Arizona State University / Wikimedia Commons.
Το ενδιαφέρον έχει δύο πλευρές. Ο πάγος μπορεί να διατηρεί πληροφορίες για την προέλευση και τη μεταφορά του νερού στο εσωτερικό Ηλιακό Σύστημα. Θα μπορούσε επίσης, αν βρεθεί σε προσβάσιμη και αξιοποιήσιμη μορφή, να υποστηρίξει μελλοντικές αποστολές. Ανάμεσα στην ανίχνευση και σε μια λειτουργική εγκατάσταση παραγωγής μεσολαβεί όμως πολλή έρευνα.
Πώς διατηρείται πάγος χωρίς ατμόσφαιρα
Ο άξονας της Σελήνης έχει μικρή κλίση ως προς το επίπεδο της τροχιάς της γύρω από τον Ηλιο. Ετσι, κοντά στους πόλους το ηλιακό φως πέφτει χαμηλά στον ορίζοντα. Το ανάγλυφο μπορεί να κρατά βαθιά τμήματα κρατήρων στη σκιά, ακόμη κι όταν γειτονικές κορυφές φωτίζονται.
Σε αυτές τις ψυχρές παγίδες, μόρια νερού μπορούν να παραμείνουν αντί να διαφύγουν γρήγορα στο Διάστημα. Νερό και συστατικά του μπορούν να προέρχονται από προσκρούσεις κομητών ή αστεροειδών, από διεργασίες που συνδέονται με τον ηλιακό άνεμο και από την ιστορία του ίδιου του δορυφόρου. Το πόσο συνεισφέρει κάθε διαδρομή είναι επιστημονικό ερώτημα.
Η εικόνα του σεληνιακού νότιου πόλου δείχνει το ανάγλυφο και τις σκιές, όχι μια απευθείας φωτογραφία κοιτάσματος πάγου. Αυτό που μοιάζει μαύρο σε ένα καρέ χρειάζεται μετρήσεις από κατάλληλα όργανα για να περιγραφεί. Η σκιά προσφέρει τις κατάλληλες συνθήκες διατήρησης, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι υπάρχει νερό σε κάθε σημείο.
Πολλά όργανα, διαφορετικές ενδείξεις
Οι αποστολές εξετάζουν διαφορετικά ίχνη. Μετρήσεις νετρονίων μπορούν να υποδείξουν συγκεντρώσεις υδρογόνου στο υπέδαφος. Η φασματοσκοπία αναζητεί χαρακτηριστικές αλληλεπιδράσεις του φωτός με μόρια και πάγο. Η αποστολή LCROSS εξέτασε το υλικό που ανασηκώθηκε από ελεγχόμενη πρόσκρουση σε πολικό κρατήρα και βρήκε νερό.
Οι μέθοδοι συμπληρώνουν η μία την άλλη, αλλά δεν μετρούν όλες το ίδιο βάθος ή την ίδια έκταση. Μια περιοχή μπορεί να περιέχει νερό σε διαφορετικές συγκεντρώσεις, αναμεμειγμένο με κόκκους εδάφους. Η διάκριση ανάμεσα σε επιφανειακό πάγο και σε υλικό θαμμένο βαθύτερα έχει μεγάλη σημασία για όποιο μηχάνημα σχεδιαστεί να το προσεγγίσει.
Η εξόρυξη θα γινόταν στο πιο δύσκολο περιβάλλον
Το μόνιμο σκοτάδι δυσκολεύει την πλοήγηση και αποκλείει την απλή χρήση ηλιακών συλλεκτών μέσα στην ίδια την παγίδα. Το ακραίο ψύχος δοκιμάζει μπαταρίες, μηχανικά μέρη και ηλεκτρονικά. Χρειάζονται ενέργεια, επικοινωνία και μεταφορά υλικού σε ένα ανάγλυφο που δεν έχει χαρτογραφηθεί παντού με την ίδια λεπτομέρεια.
Αν ανακτηθεί νερό, θα μπορούσε να καθαριστεί για χρήση από πληρώματα. Με ενεργειακά απαιτητική επεξεργασία θα μπορούσε επίσης να διασπαστεί σε υδρογόνο και οξυγόνο. Η τεχνική δυνατότητα αυτών των διαδικασιών δεν αποδεικνύει ότι θα είναι εύκολες, οικονομικές ή κατάλληλες σε οποιαδήποτε σεληνιακή θέση.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι επομένως η επιτόπια γνώση: πόσο νερό υπάρχει, σε ποια μορφή, σε ποιο βάθος και πόση ενέργεια χρειάζεται για να ανακτηθεί. Οι σκοτεινοί κρατήρες υπόσχονται ένα πολύτιμο αρχείο και έναν πιθανό πόρο. Οι μετρήσεις θα καθορίσουν πόσο από αυτή την υπόσχεση μπορεί να αξιοποιηθεί.
Της Ολοίβιας
