Το ίδιο αέριο που ψηλά στην ατμόσφαιρα μας προστατεύει από την υπεριώδη ακτινοβολία, κοντά στο έδαφος μπορεί να ερεθίζει τους πνεύμονες και να βλάπτει τα φυτά. Το όζον έχει διαφορετικό ρόλο ανάλογα με το ύψος στο οποίο βρίσκεται, μια διάκριση που γίνεται ξανά επίκαιρη με τη δεύτερη διεθνή αποτίμηση για το τροποσφαιρικό όζον.
Η NOAA παρουσίασε στις 9 Νοεμβρίου το TOAR-II, που συγκεντρώνει στοιχεία για τις παγκόσμιες τάσεις του ρύπου και τις επιπτώσεις του στην υγεία, στη βλάστηση και στο κλίμα. Η αποτίμηση εξετάζει επίσης τη μεταφορά όζοντος από τη στρατόσφαιρα στην τροπόσφαιρα, τη χαμηλότερη στιβάδα της ατμόσφαιρας.
Δεν βγαίνει απλώς από μια εξάτμιση
Το όζον αποτελείται από τρία άτομα οξυγόνου. Στη στρατόσφαιρα απορροφά μεγάλο μέρος της επικίνδυνης υπεριώδους ακτινοβολίας. Η προστατευτική αυτή λειτουργία δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές να το αναπνέουμε.
Κοντά στο έδαφος σχηματίζεται κυρίως μέσα από χημικές αντιδράσεις άλλων ρύπων, με τη συμβολή του ηλιακού φωτός. Ανάμεσά τους είναι τα οξείδια του αζώτου και οι πτητικές οργανικές ενώσεις, που προέρχονται από διαφορετικές ανθρώπινες αλλά και φυσικές πηγές.
Ετσι, η θέση με την περισσότερη κυκλοφορία δεν είναι υποχρεωτικά και η θέση με το περισσότερο όζον. Οι χημικές αντιδράσεις συνεχίζονται καθώς ο αέρας μετακινείται. Ο ρύπος και τα συστατικά από τα οποία σχηματίζεται μπορούν να μεταφερθούν μακριά από την αρχική πηγή τους.
Η αντιμετώπιση χρειάζεται στοιχεία για τη χημεία και τη μεταφορά του ρύπου, πέρα από μια απλή καταμέτρηση τοπικών εκπομπών. Διαφορετικοί συνδυασμοί των αρχικών ουσιών και του καιρού οδηγούν σε διαφορετικό σχηματισμό όζοντος. Οι διεθνείς βάσεις παρατηρήσεων βοηθούν να συγκρίνονται οι τάσεις, ώστε μια μεταβολή σε έναν σταθμό να εξετάζεται μέσα στο ευρύτερο περιφερειακό περιβάλλον.
Η έκθεση αφορά και τα φυτά
Το εισπνεόμενο όζον μπορεί να προκαλεί βήχα, ενόχληση στο στήθος και δυσκολία στην αναπνοή, ενώ επιβαρύνει ανθρώπους με αναπνευστικές παθήσεις. Η έντονη άσκηση σε εξωτερικό χώρο αυξάνει τον όγκο του αέρα που εισπνέεται και, μαζί του, την πιθανή δόση του ρύπου.
Στα φυτά, το όζον μπορεί να εισχωρεί μέσα από μικρά ανοίγματα των φύλλων και να προκαλεί βλάβες που επηρεάζουν την ανάπτυξη. Το ενδιαφέρον για τις συγκεντρώσεις του, επομένως, δεν περιορίζεται στους κατοίκους των πόλεων. Αφορά και καλλιέργειες και φυσικά οικοσυστήματα.
Η νέα έκθεση είναι παγκόσμια αποτίμηση, όχι μέτρηση της σημερινής ποιότητας του αέρα στην Κύπρο. Για μια συγκεκριμένη περιοχή και ώρα απαιτούνται οι τοπικές παρατηρήσεις. Η εμφάνιση του ουρανού ή η απουσία ορατής σκόνης δεν αρκούν για να εκτιμηθεί ένα αέριο που δεν βλέπουμε.
Της Ολοίβιας
