Σχεδόν εκατό άγνωστα μέχρι σήμερα είδη αρχαίων ζώων, τα οποία κατάφεραν να επιβιώσουν από ένα καταστροφικό επεισόδιο μαζικής εξαφάνισης πριν από περίπου 500 εκατομμύρια χρόνια, έφεραν στο φως ερευνητές σε ένα μικρό λατομείο στη νότια Κίνα. Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για μια «εκπληκτική» ανακάλυψη που φωτίζει ένα από τα πιο μυστηριώδη κεφάλαια της ιστορίας της ζωής στη Γη.
Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε στην επαρχία Χουνάν, όπου μια ερευνητική ομάδα της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών συγκέντρωσε περισσότερα από 50.000 απολιθώματα από ένα όρυγμα περιορισμένων διαστάσεων. «Το λατομείο έχει ύψος μόλις 12 μέτρα, πλάτος 30 και μήκος 8, κι όμως έκρυβε έναν ανεκτίμητο θησαυρό», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο παλαιοντολόγος Χαν Ζανγκ.
Όπως υπογράμμισε ο βασικός συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature, η συγκεκριμένη τοποθεσία ξεπέρασε κάθε προσδοκία των ερευνητών και ήδη θεωρείται μία από τις σημαντικότερες παλαιοντολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων δεκαετιών.
Ένας θησαυρός απολιθωμάτων
Από το 2021 έως το 2024, οι επιστήμονες εντόπισαν συνολικά 153 απολιθωμένα είδη ζώων, εκ των οποίων τα 91 ήταν εντελώς άγνωστα μέχρι σήμερα. Τα ευρήματα αυτά προσφέρουν μοναδικές πληροφορίες για μια περίοδο κατά την οποία η εξέλιξη της ζωής στη Γη διακόπηκε απότομα και βίαια.
Ο Χαν Ζανγκ περιέγραψε τη στιγμή της ανακάλυψης ως «καταπληκτική εμπειρία», όταν η ομάδα συνειδητοποίησε ότι τα απολιθώματα βρίσκονταν ορατά επάνω στους βράχους. Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η εξαιρετική διατήρησή τους.
Πολλά από τα απολιθώματα διατηρούν μαλακούς ιστούς, όπως βράγχια, έντερα, μάτια και ακόμη και νευρικές δομές — ένα σπάνιο φαινόμενο που επιτρέπει στους επιστήμονες να μελετήσουν με πρωτοφανή λεπτομέρεια την ανατομία αυτών των πρώιμων οργανισμών.
Οι πρώτοι κάτοικοι των ωκεανών
Μεταξύ των ειδών που ανακαλύφθηκαν περιλαμβάνονται μακρινοί πρόγονοι σύγχρονων οργανισμών, όπως τα σκουλήκια, τα σφουγγάρια, τα κοράλλια και οι μέδουσες. Ιδιαίτερα άφθονα ήταν τα αρθρόποδα, μια ευρεία οικογένεια που περιλαμβάνει από τα σημερινά καβούρια μέχρι τα έντομα.
Ανάμεσα σε αυτά ξεχωρίζουν τα ραδιόδοντα, αγκαθωτά πλάσματα με παράξενα μάτια, τα οποία θεωρούνται οι κορυφαίοι θηρευτές των ωκεανών της εποχής τους. Η παρουσία τους υποδηλώνει πολύπλοκες τροφικές αλυσίδες ήδη από τα πρώτα στάδια της ζωής.
Η ζωή στη Γη εμφανίστηκε πριν από περίπου 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όμως για μεγάλο χρονικό διάστημα περιοριζόταν σε απλές, μικροσκοπικές μορφές. Η μεγάλη αλλαγή ήρθε πολύ αργότερα, κατά την Κάμβρια περίοδο.
Το «μπιγκ μπανγκ» της εξέλιξης και η απότομη κατάρρευση
Πριν από περίπου 540 εκατομμύρια χρόνια, η Κάμβρια περίοδος σηματοδότησε μια αληθινή «έκρηξη» ζωής. Οι βασικές οικογένειες ζώων που γνωρίζουμε σήμερα εμφανίστηκαν και άρχισαν να κατακλύζουν τους ωκεανούς, συμπεριλαμβανομένων και των πρώτων σπονδυλωτών, από τα οποία εξελίχθηκε πολύ αργότερα ο άνθρωπος.
Αυτή η εντυπωσιακή άνθηση, ωστόσο, δεν κράτησε για πολύ. Πριν από 513 εκατομμύρια χρόνια, σχεδόν τα μισά από αυτά τα «νέα» ζώα εξαφανίστηκαν ξαφνικά, σε ένα γεγονός που οι επιστήμονες αποκαλούν «Συμβάν του Σινσκ».
Η επικρατέστερη θεωρία αποδίδει αυτή τη μαζική εξαφάνιση στη δραματική μείωση των επιπέδων οξυγόνου στους ωκεανούς, γεγονός που κατέστησε αφιλόξενα πολλά θαλάσσια περιβάλλοντα.
Ένα παράθυρο στον κόσμο μετά την καταστροφή
Τα απολιθώματα του κινεζικού λατομείου χρονολογούνται περίπου στα 512 εκατομμύρια χρόνια, γεγονός που τα καθιστά την πρώτη μαζική ανακάλυψη οργανισμών που έζησαν αμέσως μετά το Συμβάν του Σινσκ. Οι ερευνητές ονόμασαν το σύνολο των ευρημάτων «βιόκοσμο της Χουαγιουάν», από την περιοχή όπου εντοπίστηκαν.
«Τα απολιθώματα αυτά ανοίγουν ένα παράθυρο στο τι μπορεί να συνέβη μετά την εξαφάνιση», σημείωσε ο Χαν, τονίζοντας τη σημασία τους για την κατανόηση της ανθεκτικότητας της ζωής.
Ο εξελικτικός βιολόγος Μάικλ Λι, από το Μουσείο Νότιας Αυστραλίας, εκτιμά ότι τα ευρήματα δείχνουν πως το Συμβάν του Σινσκ επηρέασε κυρίως τα ρηχά νερά, ενώ τα βαθύτερα οικοσυστήματα παρέμειναν πιο σταθερά.
Ζωή, εξαφανίσεις και σύγχρονες προειδοποιήσεις
Σύμφωνα με τον Λι, ο βαθύς ωκεανός λειτουργεί ως καταφύγιο ζωής, με σταθερές συνθήκες, παρόμοιες με το υπόγειο ενός σπιτιού που δεν επηρεάζεται έντονα από τις εξωτερικές αλλαγές. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ορισμένα είδη κατάφεραν να επιβιώσουν.
Ιδιαίτερη έκπληξη προκάλεσε επίσης το γεγονός ότι ορισμένα από τα ζώα που βρέθηκαν στη Χουνάν είχαν ήδη εντοπιστεί στον Καναδά, στο όρος Μπέρτζες. Αυτό ενισχύει την υπόθεση ότι οι οργανισμοί της εποχής μπορούσαν να διασχίζουν τεράστιες αποστάσεις στους ωκεανούς.
Αν και το Συμβάν του Σινσκ δεν συγκαταλέγεται στις πέντε μεγάλες μαζικές εξαφανίσεις της Γης, ο Χαν επισημαίνει ότι έχουν καταγραφεί τουλάχιστον 18 τέτοια γεγονότα στην ιστορία του πλανήτη. Όπως προειδοποιεί, η μελέτη τους είναι πιο επίκαιρη από ποτέ, καθώς πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι η Γη εισέρχεται σήμερα σε μια νέα περίοδο μαζικής εξαφάνισης — αυτή τη φορά με κύριο υπεύθυνο τον άνθρωπο.
