Νέφη πάνω από τον πορθμό Μπας της Αυστραλίας, από αεροπλάνο. Ενδεικτική φωτογραφία αρχείου. Nick Pitsas, CSIRO / Wikimedia Commons. Οι μικρογραφίες ενδέχεται να είναι περικομμένες. CC BY 3.0.
Στο ύψος όπου ταξιδεύει ένα επιβατικό αεροπλάνο, η ατμόσφαιρα προσφέρει μικρότερη προστασία από την κοσμική ακτινοβολία σε σχέση με το έδαφος. Η έκθεση αυξάνεται, αλλά για τον περιστασιακό επιβάτη οι δόσεις μιας συνηθισμένης πτήσης είναι μικρές. Η συχνότητα των ταξιδιών και το επάγγελμα αλλάζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο αξιολογούνται.
Νέφη πάνω από τον πορθμό Μπας της Αυστραλίας, από αεροπλάνο. Ενδεικτική φωτογραφία αρχείου. Nick Pitsas, CSIRO / Wikimedia Commons. Οι μικρογραφίες ενδέχεται να είναι περικομμένες. CC BY 3.0.
Η ακτινοβολία αυτή προέρχεται από ενεργητικά σωματίδια του Διαστήματος και από τα δευτερογενή σωματίδια που δημιουργούνται όταν συγκρούονται με την ατμόσφαιρα. Είμαστε εκτεθειμένοι σε φυσικό υπόβαθρο ακτινοβολίας και όταν μένουμε στη στεριά. Το ταξίδι μεταβάλλει ένα μέρος αυτής της έκθεσης.
Τρεις παράγοντες αλλάζουν τη δόση
Ο πρώτος είναι η διάρκεια. Οσο περισσότερη ώρα περνά κάποιος σε ύψος πλεύσης, τόσο μεγαλύτερη είναι, υπό παρόμοιες συνθήκες, η συνολική δόση. Δύο πτήσεις που αναχωρούν από το ίδιο αεροδρόμιο μπορούν επομένως να έχουν διαφορετική έκθεση αν η μία διαρκεί πολύ περισσότερο.
Ο δεύτερος είναι το ύψος. Οσο ψηλότερα βρίσκεται το αεροσκάφος, τόσο λιγότερη ατμόσφαιρα υπάρχει από πάνω του για να εξασθενεί την ακτινοβολία. Ο τρίτος είναι το γεωγραφικό πλάτος. Το μαγνητικό πεδίο της Γης επηρεάζει την κίνηση των φορτισμένων σωματιδίων και οι διαδρομές κοντά στις πολικές περιοχές μπορεί να δίνουν υψηλότερη έκθεση από διαδρομές κοντά στον ισημερινό.
Ρόλο παίζει και η ηλιακή δραστηριότητα. Εντονα ηλιακά επεισόδια μπορούν να μεταβάλουν προσωρινά το περιβάλλον ακτινοβολίας. Οι υπολογισμοί για επαγγελματική έκθεση χρησιμοποιούν πληροφορίες για τη διαδρομή, το ύψος, τον χρόνο και τις συνθήκες, αντί να αποδίδουν τον ίδιο αριθμό σε κάθε πτήση.
Τι σημαίνει ένας αριθμός σε μιλισίβερτ
Ως ενδεικτικό παράδειγμα, μια πτήση από την ανατολική στη δυτική ακτή των ΗΠΑ αντιστοιχεί σε περίπου 0,035 μιλισίβερτ κοσμικής ακτινοβολίας. Το παράδειγμα δίνει τάξη μεγέθους για συγκεκριμένο είδος ταξιδιού. Δεν είναι μέτρηση για μια πτήση Λάρνακα–Αθήνα ούτε για κάθε υπερατλαντικό δρομολόγιο.
Το σίβερτ και τα υποπολλαπλάσιά του χρησιμοποιούνται για να αποτυπώνεται η βιολογική σημασία της έκθεσης, λαμβάνοντας υπόψη το είδος της ακτινοβολίας και τους ιστούς. Οι συγκρίσεις με ιατρικές εξετάσεις χρειάζονται προσοχή, επειδή οι εξετάσεις διαφέρουν πολύ μεταξύ τους και έχουν συγκεκριμένη διαγνωστική χρησιμότητα.
Για έναν άνθρωπο που πετά λίγες φορές τον χρόνο, αυτή η μικρή επιπλέον έκθεση συνήθως δεν αλλάζει ουσιαστικά την καθημερινή αξιολόγηση κινδύνου. Η απλή παρουσία κοσμικής ακτινοβολίας δεν σημαίνει ότι ένα αεροπορικό ταξίδι αποτελεί από μόνο του σημαντικό κίνδυνο υγείας.
Για τα πληρώματα μετρά το άθροισμα
Πιλότοι και πληρώματα καμπίνας περνούν πολύ περισσότερες ώρες σε ύψος από τον μέσο επιβάτη. Η έκθεσή τους αντιμετωπίζεται ως επαγγελματικό ζήτημα και χρειάζεται παρακολούθηση και οργάνωση της εργασίας. Σημασία έχει το σωρευτικό σύνολο, ιδιαίτερα σε συχνά μακρινά ή πολικά δρομολόγια.
Η εγκυμοσύνη προσθέτει ανάγκη εξατομικευμένης αξιολόγησης, κυρίως για εργαζόμενες που πετούν συστηματικά. Η συζήτηση γίνεται με τον θεράποντα γιατρό και την υπηρεσία επαγγελματικής υγείας, με βάση τα πραγματικά δρομολόγια. Ο περιορισμός της πτήσης μπορεί άλλωστε να αφορά και άλλους ιατρικούς ή μαιευτικούς λόγους.
Το χρήσιμο για τον ταξιδιώτη είναι να καταλαβαίνει ποια έκθεση συζητά: μια μικρή δόση από ένα μεμονωμένο ταξίδι ή επαναλαμβανόμενη επαγγελματική έκθεση. Η ίδια λέξη, «ακτινοβολία», καλύπτει καταστάσεις με διαφορετική διάρκεια, ένταση και πρακτική σημασία.
Της Ολοίβιας
