Στο κέντρο του νεφελώματος του Καρκίνου, ένας αστέρας νετρονίων περιστρέφεται περίπου 30 φορές το δευτερόλεπτο. Ο μικρός αυτός πυρήνας τροφοδοτεί ένα πολύ μεγαλύτερο νέφος σωματιδίων και αερίων, το υπόλειμμα μιας αστρικής έκρηξης της οποίας το φως έφτασε στη Γη το 1054.
Οι παρατηρητές εκείνης της εποχής κατέγραψαν το φωτεινό γεγονός χωρίς να γνωρίζουν τι είχε συμβεί στο εσωτερικό του άστρου. Σήμερα, τηλεσκόπια που ανιχνεύουν διαφορετικά είδη ακτινοβολίας εξετάζουν τόσο τα εκτιναγμένα υλικά όσο και τον συμπαγή αστέρα που έμεινε πίσω.
Ενας αστέρας μικρός σε μέγεθος, τεράστιος σε πυκνότητα
Ο αστέρας νετρονίων σχηματίστηκε από την κατάρρευση του πυρήνα του αρχικού άστρου. Μέσα σε διαστάσεις που θυμίζουν πόλη συγκεντρώνει μάζα συγκρίσιμη με του Ηλιου. Η ταχεία περιστροφή και το ισχυρό μαγνητικό πεδίο επηρεάζουν το περιβάλλον του.
Τον παρατηρούμε ως πάλσαρ: η εκπομπή του σαρώνει τη γραμμή θέασής μας και παράγει επαναλαμβανόμενους παλμούς. Οι παλμοί αφορούν ακτινοβολία, όχι ήχο που ταξιδεύει μέσα στο κενό του διαστήματος.
Οι παρατηρήσεις του Chandra σε ακτίνες Χ δείχνουν λαμπρές δομές γύρω από τον πυρήνα, με δακτυλίους και πίδακες. Η ακτινοβολία αυτή συνδέεται με σωματίδια υψηλής ενέργειας που κινούνται μέσα σε μαγνητικά πεδία.
Η περιστροφή του πάλσαρ χάνει σταδιακά ενέργεια, μέρος της οποίας μεταφέρεται στο γύρω περιβάλλον. Ετσι ο συμπαγής αστέρας μπορεί να επηρεάζει μια περιοχή πολύ μεγαλύτερη από το δικό του μέγεθος. Η διαχρονική καταγραφή βοηθά να εξεταστεί πώς η τροφοδότηση αυτή αλλάζει τις δομές που διακρίνουν τα τηλεσκόπια κοντά στο κέντρο.
Κάθε τηλεσκόπιο βλέπει άλλη πλευρά
Στο ορατό φως ξεχωρίζουν τα πολύπλοκα νήματα του αερίου. Στις ακτίνες Χ αναδεικνύεται το περιβάλλον υψηλών ενεργειών κοντά στον πάλσαρ. Η εικόνα ακτίνων Χ δεν είναι ζωγραφική αναπαράσταση: προκύπτει από πραγματικές παρατηρήσεις, στις οποίες αποδίδονται ορατά χρώματα για να παρουσιαστούν δεδομένα έξω από το εύρος της ανθρώπινης όρασης.
Οι εικόνες που λαμβάνονται σε διαφορετικές χρονικές στιγμές επιτρέπουν να παρακολουθείται η κίνηση των δομών. Το νεφέλωμα δεν είναι ένα παγωμένο κατάλοιπο. Το υλικό του διαστέλλεται και η κεντρική πηγή συνεχίζει να τροφοδοτεί το περιβάλλον.
Η σύγκριση παρατηρήσεων σε πολλά μήκη κύματος βοηθά τους αστρονόμους να συνδέσουν την ιστορία της έκρηξης με τη φυσική των σωματιδίων που βλέπουν σήμερα. Στην ίδια περιοχή συνυπάρχουν έτσι το ίχνος ενός γεγονότος σχεδόν χιλίων ετών και η συνεχής δραστηριότητα ενός εξαιρετικά γρήγορου πάλσαρ.
Της Ολοίβιας
